Што рабіць з асуджанымі па артыкуле 328 пасля вызвалення

Як вярнуцца да жыцця пасля турмы.
Зміцер Лысюк· 7 Чэрвеня
Што рабіць з асуджанымі па артыкуле 328 пасля вызвалення

Калі паглядзець на беларускую статыстыку, то можна падумаць, што мы жывем у нейкай лацінаамерыканскай краіне, дзе квітнее наркамафія. Прыкладна 40 % (больш за 13 тыс. чалавек) ад агульнай колькасці зняволеных у краіне сядзіць па наркатычным артыкуле 328.

Але яны далёка не падобныя да Пабла Эскабара.

Большая частка з іх – гэта маладыя людзі ва ўзросце да 30 гадоў, якія адбываюць шматгадовыя тэрміны без права на датэрміновае вызваленне.

Аднойчы, усё яшчэ маладымі, яны выйдуць на свабоду і ім трэба будзе вяртацца да нармальнага жыцця. Але зняволенне не праходзіць бясследна. Паводле псіхолагаў, людзям пасля турмы ўласцівае адчуванне бессэнсоўнасці жыцця, бездапаможнасць, пасіўнасць і агрэсія. У той час, калі сваякі асуджаных вядуць барацьбу за змену заканадаўства і перагляд справаў іх блізкіх, варта таксама падумаць пра псіхалагічную рэабілітацыю былых вязняў і іх адаптацыю да жыцця на волі.

Дапамагчы псіхалагічна

Роля сям’і тут ледзь не самая важная. Для таго, каб працэс адаптацыі прайшоў максімальна ўдала, блізкія людзі мусяць ведаць, як сябе паводзіць у новай сітуацыі. Ім важна разумець, што пасля турмы іх блізкі вернецца ў пэўным сэнсе іншым чалавекам.

Тут дапамога прафесійных псіхолагаў вельмі істотная. Менавіта іх задачай з’яўляецца праца з сем’ямі былых зняволеных – яны маюць усё выразна раскласці па палічках.

Прычым працаваць трэба на апярэджанне (скажам, мінімум за некалькі месяцаў да вызвалення), а не па факце.

Не менш важным з’яўляецца праца непасрэдна з былымі вязнямі. Ён/яна мусяць ведаць, што ёсць спецыялісты, да якіх можна звярнуцца па псіхалагічную дапамогу. І гэтая дапамога мае быць аказаная прафесійна.

Каб гэта рэалізаваць, да прыкладу, у кожнай вобласці краіны могуць быць створаныя адмысловыя групы прафесійных псіхолагаў, якія спецыялізуюцца на дапамозе (былым) зняволеным і іх сем’ям. І дзейнасць іх павінна быць актыўна разрэкламаваная, каб зацікаўленыя людзі ведалі не толькі аб іх існаванні, але і аб тым, што дапамога будзе эфектыўнай.

Але тут наўрад ці можна спадзявацца на дапамогу дзяржавы, для якой артыкул 328 – гэта як артыкул 58 за савецкім часам.

Хоць менавіта дзяржава мусіць быць перш за ўсё зацікаўленая ў рэабілітацыі такіх людзей, каб яны не ўзяліся зноў за старое, а сталі паўнавартаснай часткай грамадства, мелі добрую працу і плацілі падаткі.

Таму недзяржаўны сектар мае стаць ініцыятарам і непасрэдным рэалізатарам праекта. Напрыклад, у Вялікабрытаніі ёсць Switchback – НДА, якая прапануе рэабілітацыйную праграму, калі тым, хто адбыў (альбо яшчэ адбывае) пакаранне, даецца персанальны ментар. Ён вядзе кліента да таго часу, пакуль прадстаўнікі арганізацыі не будуць упэўненыя, што той уладкаваўся ў жыцці і рызыка рэцыдыву вельмі нізкая.

Роля дзяржавы: адукоўваць, належна плаціць за працу і дапамагаць

Нягледзячы на вялікую ролю НДА, дзяржава не можа сядзець склаўшы рукі.

Па-першае, зняволеным трэба даць магчымасць атрымліваць адукацыю дыстанцыйна, і не толькі ўзроўню ПТВ. Напрыклад, у шведскай турме можна нават доктарскую дысертацыю напісаць.

Дзейсным крымінальна-выканаўчым заканадаўствам Беларусі вязням гарантуецца права на атрыманне вышэйшай адукацыі, але разам з тым у краіне пакуль няма механізму яго рэалізацыі.

Як прыклад, можна ўзяць 20-гадовага хлопца асуджанага на 8 гадоў.

Калі ён выйдзе на волю ў 28 год, наўрад ці ён будзе імкнуцца атрымаць вышэйшую адукацыю.

Бо прыярытэтам хутчэй за ўсё будзе матэрыяльнае забеспячэнне самога сябе. Але з іншага боку, калі б існавала магчымасць вучыцца ў калоніі, пасля вызвалення ў яго было б значна больш перспектываў у жыцці.

Па-другое, дзяржава мусіць пачаць плаціць за працу ў турме. Не сакрэт, што ў калоніях зняволеныя працуюць фактычна бясплатна, атрымліваючы на ​​рукі максімум некалькі дзясяткаў рублёў. Адбываецца гэта таму, што паміж зняволенымі і наймальнікамі не заключаюцца працоўныя кантракты. У выніку гэта набывае форму ўзаконенага рабства, бо дае магчымасць адміністрацыі калоніі фактычна вызначаць свае правілы.

Можна ўявіць, што зняволеныя атрымліваюць адэкватныя грошы за сваю працу ў калоніях у памеры $ 200 у месяц. У такім выпадку пасля заканчэння 10-гадовага тэрміну ў свае 30 год былы вязень мог бы мець неблагі капітал ажно да $ 24 тыс., які можна было б выдаткаваць на развіццё сваёй справы ці аплату навучання. Альбо нават на падарожжа, каб перазагрузіцца. Чым не варыянт паспяховай рэсацыялізацыі?

Па-трэцяе, пасля вызвалення асуджаным важна зразумець, што краіна дае ім шанец стаць часткай грамадства. Уладам было б нядрэнна стварыць спецыяльную праграму рэсацыялізацыі і пашырэння магчымасцяў для такіх людзей, перадусім у сферы адукацыі і працаўладкавання.

Гэта мае быць нешта больш адэкватнае, чым нядаўняя ідэя МУС працаўладкаваць былых зняволеных у выдзеленым для гэтага калгасе.

Змагацца са стэрэатыпамі

У беларускім грамадстве асцярожнае стаўленне да людзей з крымінальным мінулым. Таму мала хто з патэнцыйных працадаўцаў будзе разбірацца, ці быў асуджаны чалавек за забойства або падзяліўся “касяком” з сябрам.

Навуковец Говард Бэкер лічыць, што псіхалагічна такое стаўленне з’яўляецца цалкам нармальным для людзей.

У сваёй “тэорыі ярлыка” ён сцвярджае: калі чалавек парушае правілы, устаноўленыя ў грамадстве, ён аўтаматычна пачынае ўспрымаецца людзьмі як асоба, якой нельга давяраць.

Вядома, ідэальна было б правесці маштабную інфармацыйную кампанію супраць міфаў. Аднак наўрад ці дзяржава будзе гэта рабіць, а без яе такі праект будзе складана рэалізаваць. Таму не застаецца нічога іншага, як крок за крокам весці асветніцкую працу на лакальным узроўні. І тут ініцыятыву таксама перш за ўсё мае праявіць грамадзянская супольнасць.

Для гэтага могуць выкарыстоўвацца розныя інструменты: ад грантаў да краўдфандынгавых пляцовак па зборы грошаў на падобныя кампаніі. Як, напрыклад, было зроблена ў Англіі, калі былі сабраныя грошы на праект паслятурэмнай рэабілітацыі для дзесяці маладзёнаў.

Беларуская дзяржава несправядліва паступіла з многімі асуджанымі па артыкуле 328, адправіўшы ў турму на неадэкватна доўгія тэрміны. Не варта множыць гэтую жорсткасць пасля вызвалення.

ПаказацьСхаваць каментары
Вам спадабаецца
Рыгор Астапеня· 16 Жніўня
Прыгожы ролік пра страшнае беларускае кіно
Прыгожы ролік пра страшнае беларускае кіно
Усё што вы хацелі даведацца пра дзяржаўнае кіно, але пра яго наагул сорамна размаўляць.
Зміцер Лысюк· 7 Жніўня
Не ІТ адзіным. Куды інвеставаць у Беларусі
Не ІТ адзіным. Куды інвеставаць у Беларусі
Чатыры напрамкі, якія могуць быць цікавыя для замежнага капіталу.
Зміцер Лысюк· 16 Ліпеня
“Прыярытэты партнёрства” і “20 вынікаў да 2020 года”. Што яны зменяць у дачыненнях з ЕС?
“Прыярытэты партнёрства” і “20 вынікаў да 2020 года”. Што яны зменяць у дачыненнях з ЕС?
Разбіраем два дакументы, якія сёння фармуюць парадак дня стасункаў Беларусі і Захаду.