Як дзеці вучацца дэмакратыі ў школах 2.0

Традыцыйная школа робіць з вас паслухмяных авечак, а дэмакратычная – актыўных грамадзянаў?
Вадзім Мажэйка· 22 Лістапада 2016
Як дзеці вучацца дэмакратыі ў школах 2.0

Аўтарытарная адукацыя з цялеснымі пакараннямі адышла ў мінулае, але кансерватыўны іерархічны стыль дагэтуль пануе ў большасці школ. Каб пабудаваць сталую дэмакратыю, яе трэба вывучаць з дзяцінства, ды не як асобную дысцыпліну, а ў якасці стылю жыцця. Дэмакратычныя школы – адказ ініцыятыўных педагогаў на выклікі сучаснага свету, які перакульвае панылую школьную сістэму з ног на галаву.

Найлепшыя ідэі і досвед у гэтай галіне абмяркоўвалі на Сусветным форуме за дэмакратыю ў Страсбургу.

“Веды не ствараюць дэмакратыі”

“Яны саджаюць дзяцей у нерухомай пазіцыі на 12 гадоў па 5 гадзінаў у дзень і лічаць, што гэтак рыхтуюць іх да жыцця. Але ж у жыцці ўсё ўвесь час рухаецца!”. Гэтак традыцыйная школьная адукацыя выглядае вачыма Якава Гехта (Yaacov Hecht), піянера дэмакратычнай адукацыі і стваральніка першай дэмакратычнай школы ў Ізраілі.

Дэмакратычная адукацыя як частка гуманістычнай адукацыі ўзнікла даўно –  першай у свеце дэмакратычнай школай лічыцца брытанская Самэрхіл (Summerhill), заснаваная ў 1921-ым годзе. Аднак сёння, калі праблема крызісу дэмакратыі востра паўстае перад Еўропай ды Амерыкай, патрэба ў новых шляхах прасоўвання дэмакратыі ў грамадстве актуалізуецца.

Да таго ж нарастае адчуванне, што старая іерархічная адукацыйная мадэль, магчыма, была добрай у часы індустрыяльнага грамадства.

Аднак сёння, у інфармацыйны век, у грамадства змяняюцца патрэбы.

“Трэба ствараць пачуццё творчасці, развіваць крытычнае мысленне”, –  характарызуе патрэбы новай адукацыі Жорж Хадад (Georges Haddad), прэзідэнт  Сарбоны. “Веды сёння і так усе дасяжныя. Аднак веды не ствараюць дэмакратыі. Дэмакратыя – гэта дзеянні на аснове гэтых ведаў, актыўнае грамадзянства”.

Тры прынцыпы дэмакратычнай адукацыі

Якія магчымасці стварае дэмакратычная адукацыя для досведу выкарыстання дэмакратыі ў штодзённым жыцці?

Па-першае, дэмакратычная адукацыя прадугледжвае адказную свабоду выбару. Гэта значыць, што кожны вучань асабіста складае сабе навучальны план у залежнасці ад сваіх зацікаўленняў, а не атрымлівае гатовы план праз узроставую перадвызначанасць. У такім становішчы ёсць і яшчэ адзін плюс акрамя вольнасці: сумесь навучальных груп рознага ўзросту. Побач у класе аказваюцца малыя дзеці і больш сталыя падлеткі.

Яны дапамагаюць адно аднаму ў навуцы ў стылі “роўны вучыць роўнага”.

Гэта дае досвед сацыяльнай камунікацыі, які больш падобны да рэальнага жыцця, чымся ў звычайнай школе: супрацоўнічаць давядзецца ў групах рознаўзроставых людзей. Да таго ж такая практыка дае настаўніцкі досвед больш дасведчаным старэйшым вучням. Будучы прэзідэнт Сарбоны Жорж Хадад так пераказваў свае школьныя ўрокі маці, мігрантцы з Паўночнай Афрыкі, якая не мела адукацыі, і менавіта гэты досвед ён лічыць падмуркам сваёй сённяшняй высокай пасады.

Па-другое, дэмакратычная адукацыя вылучаецца пануючым у школах прынцыпам сукіравання, які адрозніваецца ад простага самакіравання вучняў, бо да гэтых працэсаў – на роўных з вучнямі! – таксама далучаюцца настаўнікі і часам бацькі. Гэтак вучні вучацца браць адказнасць не толькі за сабе, абіраючы ўрокі, але і за грамадства.

Да гэтага ж прынцыпу адносіцца выбар вучнямі настаўніка-ментара, чыю ролю вельмі ўмоўна можна параўнаць з класным кіраўніком у традыцыйнай школе. Замест кантролю акцэнт у іх камунікацыі робіцца на дапамозе і супрацы, чаму спрыяе і вольны выбар.

Па-трэцяе, там, дзе традыцыйныя школы арыентуюцца на нацыянальныя аспекты, школы дэмакратычныя лічаць за лепшае арыентавацца на правы чалавека. Гэта змяняе парадыгму вывучэння гуманітарных дысцыплін. Замест таго, каб з дзяцінства замыкацца ў межах адной дзяржавы і яе інтарэсаў, вучні пачынаюць глядзець на свет больш глабальна, у кантэксце роўнасці людзей і павагі да іх асаблівасцяў. Гэта надзвычай актуальна ў сучасным глабалізаваным мультыкультурным свеце.

Як прарастае дэмакратыя

“Старыя іерархіі шукалі лепшага, а ў цэнтры дэмакратычнай адукацыі – пошук рознага”, – тлумачыць ізраільскі піянер дэмакратычнай адукацыі Якаў Гехт. Разбурэнне іерархіі дзяржаўнай школы, якая ўзнікла ў індустрыяльныя часы, патрабуе не толькі сысці ад іерархіі “дырэктар-настаўнік-вучань”. Істотна таксама не дапусціць, каб іерархіі ўзнікалі знізу.

Напрыклад, у школьнае самакіраванне часта абіраюць харызматычных лідараў, якія потым ствараюць іерархічныя каманды.

Усё гэта пагражае дэмакратыі.

З такім выклікам сутыкнуўся Адам Кронкрайт (Adam Cronkright), сузаснавальнік Democracy in Practice (Балівія). Каб змагацца з гэтым, у балівійскіх дэмакратычных школах выбары могуць замяняць латарэяй, а органы кіравання функцыянуюць паводле прынцыпу ратацыі, калі кожны па чарзе мае магчымасць паўдзельнічаць у іх працы.

У выніку пашыраецца ўдзел вучняў у кіраванні, расце досвед актыўнага грамадзянства, а таксама развіваюцца такія soft skills, як здольнасць працы ў камандзе альбо наўпрост уменне слухаць іншага.

“Дэмакратыі нельга навучыць, трэба наўпрост стварыць умовы і яна сама прарасце, – лічыць Рамін Фарханджы (Ramin Farhangi), заснавальнік парыжскай дэмакратычнай школы L’Ecole Dynamique. – Таму ў нашай школе мы не душым вольнай гульні, а толькі спрыяем ёй”.

ПаказацьСхаваць каментары
Вам спадабаецца
Алёна Мельчанка , Ірына Іванова , Таня Кавалёнак · 26 Верасня
Планы реформ, инцидент в Гомеле и хоумскулинг – жаркий сентябрь в образовании
Планы реформ, инцидент в Гомеле и хоумскулинг – жаркий сентябрь в образовании
Обсуждаем нашумевшие новости и личную историю перехода на хоумскулинг 
Рыгор Астапеня· 26 Жніўня
Тры прычыны, чаму трэба звольніць міністра Карпенку
Тры прычыны, чаму трэба звольніць міністра Карпенку
Новае эпічнае ВІДЭА!
Вадзім Мажэйка· 29 Ліпеня
Пяць рэформаў, якіх патрабуе школьны курс літаратуры
Пяць рэформаў, якіх патрабуе школьны курс літаратуры
Кнігі пісалі не толькі ў Расіі, не толькі мужчыны і не толькі даўным-даўно.