Як інстытуты Eўразійскага Cаюзу засталіся бяссільнымі

За тры тыдні функцыянавання ЕАЭС партнёры паспелі парушыць нядаўна падпісаныя пагадненні. Справа не толькі ў эканамічных праблемах, але ва ўнутранай арганізацыі саюза.
Юлія М · 20 Студзеня 2015
Як інстытуты Eўразійскага Cаюзу засталіся бяссільнымі

1 студзеня, калі Еўразійскі эканамічны саюз (ЕАЭС) уступіў у сілу, на беларускім КПП “Чырвоная горка” на мяжы з Расіяй зноў запрацавалі мытнікі. Замест пераходу ад мытнага да эканамічнага саюзу, партнёры адкаціліся на ўзровень ніжэй.

Пэўна не пра такі саюз казаў Нарсултан Назарбаеў, які першым выступіў з прапановай аб стварэнні ўсходняга аналага Еўрасаюзу ці Ўладзімір Пуцін, які на старонках “Известий” прапаноўваў выкарыстоўваючы вопыт ЕС, рэалізаваць падобны праект у постсавецкіх краінах. Але замест стварэння свайго ЕС, Беларусь, Казахстан і Расея стварылі саюз, які нездольны дыпламатыча вырашаць праблемы.

Шмат было напісана пра праблемы, звязаныя з падзеннем курсу рубля і імпартам праз Беларусь і Казахстан забароненых Расіяй прадуктаў. Аднак, чаму ўсе гэтыя пытанні не вырашаюцца шляхам перамоваў у ЕАЭС?

У Еўрасаюзе 28 краін і яны галасуюць адным голасам у Сусветнай гандлёвай арганізацыі (СГА), прымаць разам санкцыі і забяспечваць функцянаванне адзінага ўнутранага рынку. Чаму ж тады толькі тры краіны-удзельніцы ЕАЭС не могуць дамовіцца пра базісныя рэчы? Падаецца, што справа не толькі ў эканамічных праблемах ці палітычных канфліктах, але і ў самой унутранай арганізацыі саюза.

Фальстарт Саюза

Мытны Саюз Беларусі, Казахстана і Расіі быў завершаны за рэкордныя тры гады. Еўрасаюз, напрыклад, будаваў мытны саюз 11 гадоў, а ўнутраны рынак больш за 35.

Іншая анамалія – Беларусь і Казахстан пагадзіліся на будаўніцтва мытнага саюза з улікам нормаў СГА, не з’яўляючыся яе ўдзельніцамі. Сусветная гандлёвая арганіўацыя прадугледжвае паступовае змяншэнне агульнага знешняга тарыфу. Што неспрыяльна для Беларусі і Казахстана, бо замежная прадукцыя паступае на наш рынак пасля аплаты ніжэйшага тарыфа за той, што павінны заплаціць нашы вытворцы пры экспарце на замежны рынак.

Такім чынам, лагічна было б дачакацца ўступлення Беларусі і Казахстана ў СГА, а потым будаваць мытны саюз. Аднак Расіі не было калі чакаць, бо Крэмль хацеў перахапіць Украіну да перамоваў аб асацыяцыі з Еўрасаюзам.

Нямоглая эканамічная камісія

Еўразійскую эканамічную камісію, што ўключае Савет камісіі і Калегію, можна параўнаць са звычайным урадам, але яе дзейнасць можна блакаваць з усіх бакоў.  Так па запыце адной з  краін любое рашэнне Калегіі Камісіі можа быць адменена або зменена Саветам камісіі, ці Вышэйшай еўразійскай эканамічнай радай.

Такім чынам кожная краіна-удзельніца можа заблакаваць любое рашэнне камісіі, прынятае на ўзроўні ніжэй. Таму Еўразійскай эканамічнай камісіі цяжка прыняць свае ўласныя акты у адрозненні ад яе еўрапейскага аналага, які валодае заканадаўчай ініцыятывай і выступае гарантам права Еўрасаюзу. Гэта сведчыць пра негатоўнасць да паўнавартаснай інтэграцыі з перадачай паўнамоцтваў на наднацыянальны ўзровень і недастатковым даверы партнёраў па саюзе.

Падобную лінію праводзіў дэ Голь у Савеце міністраў, калі быў незадаволены еўрапейскай аграрнай палітыкай у пачатку 60-ых. Дадзеная палітыка ўвайшла ў гісторыю пад назвай “крызіс пустога крэсла” і значна тармазіла еўрапейскую інтэграцыю.

Суд ЕАЭС – калі адкрытасць гэта дрэнна

У адрозненні ад Суда Еўрасаюзу і Еўрапейскага суда па правах чалавека галасаванне ў судзе ЕАЭС адкрытае. Праводзіцца яно шляхам пайменнага апытання суддзяў. Што можа прывесці да рызыкі ціску на суддзяў у выпадку спрэчак з эканамічнай зацікаўленасцю адной са старон.

Да таго ж судзі прызначаюцца і здымаюцца з пасады па ракамендацыі краін-удзельніц. Вядома, гэта таксама не павышае зацікаўленасць судзяў служыць на блага Саюзу, а не краіне, што прызначыла на пасаду. Адкрыты і празрысты суд – гэта добра ў рамках дзяржавы, але не ў рамках міжрэгіянальнага аб’яднання, дзе незалежнасць суддзяў можа быць пастаўлена пад сумнеў.

Як знік парламент

Еўразійскі эканамічны саюз застаўся без парламента – Міжпарламенцкая Асамблея ЕўрАзЭС спыніла сваю дзейнасць, а дамова аб ЕАЭС не прадугледжвае стварэнне падобнай структуры. Нягледзячы на ўсе ўгаворы Расіі, Казахстан і Беларусь не пагадзіліся на паўстанне парламента накшталт еўрапеўскага.

Расія будуе палітычны саюз, а Казахстан і Беларусь зацікаўлены толькі ў эканамічным супрацоўніцтве. Таму робіцца усё магчымае, каб пазбегнуць абмежавання суверэнітэту і перадачы заканадаўчых паўнамоцтваў на наднацыянальны ўзровень. Аднак, не выключана, што да гэтага пытання краіны-ўдзельніцы прыйдуць паступова.

Дарэчы, Еўрасаюз таксама папракалі ў дэфіцыце дэмакратыі. Аж да 1979 члены Еўрапейскага парламента прызначаліся зверху і іх меркаванне пры прыняцці рашэнняў не мела ніякага значэння. Савет міністраў толькі фармальна кансультаваўся з Парламентам. Усё змянілася з Маастрыхцкім і Лісабонскім дамовамі. Парламент атрымаў права ўдзельнічаць у прыняцці рашэнняў,  уносіць папраўкі ў прапановы Камісіі і прымаць бюджэт большасцю галасоў.

Без санкцый за парушэнне права

Калі б адна з краін Еўразвязу аднавіла без папярэджання кантроль на мытні, Камісія б пачала справу ў судзе. Гэта пагражае вялізнымі штрафамі. У ЕАЭС Калегія Камісіі пазбаўлена права прыцягнуць краіну-парушальніцу да суда. Пры шматпавярховай сістэме  ЕАЭС, Калегія можа адправіць прапанову на вышэйшы узровень.  Там яе сама краіна-парушальнік і заблакуе.

Да таго ж цяжбы ў ЕАЭС павінны спачатку вырашацца Камісіяй у дасудовым парадку і могуць быць адазваныя ў любы момант. А самі рашэнні суда не прадугладжваюць пакрыццё страт пацярпеламу боку.

У Еўрасаюзе суд быў прызнаны лакаматывам інтэграцыі. У ЕАЭС яго паўнамоцтвы пакуль значна абмежаваныя, а сапраўднае пакаранне за парушэнне дамовы ЕАЭС адсутнічае.

Можа рана даваць ацэнку саюзу, што пачаў працу некалькі тыдняў назад, але пакуль еўразійская інтэграцыя нагадвае фіктыўны брак – дзе за эканамічныя выгады Казахстан і Беларусь пагадзіліся стаць саюзнікамі Расіі. Толькі цэны на нафту і нестабільны рубль нагадалі, што “у нас няма ані нязменных саюзнікаў, ані вечных ворагаў” – як казаў брытанскі палітык Генры Тэмпл – “толькі нашы інтарэсы нязменныя і вечныя, і наш абавязак – прытрымлівацца іх”.

ПаказацьСхаваць каментары
Вам спадабаецца
Рыдван Бары Уркоста (Еўрапейская рада па міжнародных дачыненнях) · 6 Жніўня
Унутры Севастопаля: горад-бунтар наносіць зваротны ўдар
Унутры Севастопаля: горад-бунтар наносіць зваротны ўдар
Самая прарасійская частка Крыма таксама з’яўляецца крыніцай галаўнога болю для Масквы. Ці здолее Крэмль умацаваць свой уплыў у Севастопалі?
Рыгор Астапеня· 3 Жніўня
Ніякай драмы! Тлумачым кожны беларуска-расійскі канфлікт
Ніякай драмы! Тлумачым кожны беларуска-расійскі канфлікт
Тры рэчы, якія варта ведаць пра дачыненні паміж Мінскам і Масквой.
Павел Зерка (Еўрапейская рада па міжнародных дачыненнях) · 30 Ліпеня
Сем выклікаў для Урсулы фон дэр Ляен
Сем выклікаў для Урсулы фон дэр Ляен
Перад Урсулай фон дэр Ляен стаяць сем асноўных выклікаў. Ёй трэба вынайсці магічную формулу, каб сабраць палітычныя пазлы Еўрапейскага саюза.