Зіма блізка ў Еўрапейскім Саюзе?

Шматлікія назіральнікі чакаюць вялікае супрацьстаянне паміж сіламі «адкрытых» і «закрытых» грамадстваў на выбарах у Еўрапейскі парламент у траўні, дзе на коне – будучыня ЕС. Яны не дарма баяцца, але прычына страху памылковая.

Марк Леанард (пераклад Еўрапейскай рады па міжнародных дачыненнях) · 7 Траўня
Зіма блізка ў Еўрапейскім Саюзе?

Папулярна меркаванне, што травеньскія выбары ў Еўрапарламент стануць «трэцім актам» у папулісцкай драме, якая пачалася ў 2016-ым з рэферэндумам аб «брэксіце» ў Вялікабрытаніі і абраннем Трампа на пасаду прэзідэнта ЗША. Нам кажуць, што трэба чакаць вялікае супрацьстаянне паміж сіламі «адкрытых» і «закрытых» грамадстваў, дзе на коне стаіць будучыня Еўрапейскага саюза. Усё гэта гучыць вельмі праўдападобна. Але часам атрымліваецца інакш.

«Брэксіт» і абранне Трампа схілілі шмат якіх палітычных аналітыкаў да высновы, што еўрапейскія выбарнікі таксама адмовяцца галасаваць за асноўныя партыі на карысць “кланаў, заснаваных на ідэнтычнасці”. У Амерыцы палітычныя і рэгіянальныя падзелы гэтак укараніліся, што ўплываюць на тое, дзе чалавек працуе, з кім гуляе вяселле і як глядзіць на свет. У Вялікабрытаніі такія падзелы ўзнікаюць паміж поўначчу і поўднем краіны, маладымі і старымі, гарадскімі і вясковымі, людзьмі з вышэйшай адукацыяй і без яе.

Еўрапейская палітыка больш нестабільная.

Нядаўняе апытанне 50 тыс. выбарнікаў з 14 краін-удзельніц ЕС, праведзенае Еўрапейскай радай па міжнародных дачыненнях, кажа, што лепшая мадэль для разумення Еўропы ў 2019-ым – гэта не ЗША ці Вялікабрытанія, а Вестэрос – галоўная сцэна серыяла «Гульня тронаў». Еўрапейскі палітычны ландшафт без устойлівых кланаў з’яўляецца непрадказальным полем бою для саюзаў, якія пастаянна змяняюцца.

Няўстойлівасць – гэта рыса, якая яго вызначае.

Еўрапейская палітыка не столькі рухаецца ад асноўнага напрамку да краю, колькі па ўсіх напрамках – ад левага да правага, ад антыістэблішменту да яго падтрымкі і гэтак далей. Варыянты развіцця падзей на выбарах няясныя, палова рэспандэнтаў заявіла, што ўвогуле не будзе галасаваць. Яшчэ 15 % пакуль не вызначыліся, і сярод 35 % выбарнікаў, якія збіраюцца галасаваць, – 70 % вагаюцца. Па папярэдніх дадзеных чакаецца, што ў травеньскіх выбарах прыме ўдзел 100 млн чалавек.

У адрозненне ад прэзідэнцкіх выбараў 2016-га года ў ЗША і ад рэферэндуму аб «брэксіце» гэта будзе не проста галасаванне за альбо супраць міграцыі. У цэлым большасць еўрапейцаў не разглядае іміграцыю як галоўную праблему іх краін. Такія ж або больш важныя пытанні – гэта эканоміка, пагрозы нацыяналізму, ісламскага радыкалізму, змены клімату і расійскай агрэсіі.

Эксперты памыляюцца і лічаць выбары супрацьстаяннем паміж праеўрапейскімі глабалістамі і нацыяналістамі-еўраскептыкамі. Апытанне Еўрапейскай рады па міжнародных дачыненнях паказвае, што пераважная большасць еўрапейцаў не адчувае неабходнасці абіраць паміж іх еўрапейскай тоеснасцю і адпаведнай нацыянальнай ідэнтычнасцю. Па факце, нават нацыяналістычныя партыі зразумелі, што гэтыя ідэнтычнасці звязаныя адна з адной, ды перасталі выступаць за выхад з еўразоны або ЕС.

Праблема, якая сапраўды турбуе многіх еўрапейцаў – гэта іх адносіны да «сістэмы».

Амаль тры чвэрці грамадзян ЕС лічаць, што палітычная сістэма не працуе ці то на нацыянальным узроўні, ці то на ўзроўні ЕС, ці ў абодвух выпадках. Тое, як асобныя выбарнікі разумеюць гэтую праблему, вызначае, як яны будуць галасаваць.

Па класіфікацыі «Гульні тронаў», гэтых выбарнікаў можна падзяліць на чатыры асноўныя групы. Першая група – «Старкі», якія вераць, што сістэма яшчэ працуе і што значныя змены адбываюцца праз выраз палітычных поглядаў і галасаванне. «Старкі» складаюць 24 % электарату ЕС, іх апірышча – на поўначы (Германія, Данія, Швецыя).

Другая група – «вераб’і», якія лічаць, што палітыка не працуе і на ўзроўні ЕС, і на ўзроўні краін-удзельніц. Сярод найбольш радыкальных груповак «вераб’ёў» ёсць пратэстныя рухі, кшталту французскіх «жоўтых камізэлек», якія, як і рэвалюцыянеры ў «Гульні тронаў», хочуць ачысціць сістэму ад карупцыі і пачаць усё спачатку. «Вераб’і» складаюць 38 % электарату, больш за ўсё іх у Францыі, Грэцыі і Італіі.

Трэцяя група – «бездакорныя». У «Гульні тронаў» яны пасля вызвалення з рабства падтрымліваюць Дэенерыс Таргарыен, маці драконаў. «Бездакорныя» выбарнікі ў ЕС адмаўляюць вузкі нацыяналізм і шукаюць сэнс у інтэрнацыяналізме і транснацыянальных праектах. Яны лічаць, што праблемы ўзнікаюць у іх нацыянальных сістэмах, а рашэнне знаходзіцца ў Бруселі. «Бездакорныя» складаюць 24 % электарату і шырока прадстаўленыя ў Венгрыі, Румыніі, Польшчы ды Іспаніі.

Апошняя група – «здзічэлыя», што «жывуць за сцяной». Гэта еўраскептыкі-нацыяналісты, якія могуць прыцягнуць шмат увагі ў прэсе, але яны складаюць усяго 14 % выбарнікаў. «Здзічэлых» шмат у Даніі, Аўстрыі ды Італіі.

Насамрэч асноўны выбар для ўсіх гэтых груп існуе не паміж «адкрытай Еўропай» і «закрытымі дзяржавамі-нацыямі». Хутчэй, пытанне ў тым, ці працуе статус-кво па-ранейшаму і ў якіх умовах. Калі ёсць адно істотнае падабенства паміж ЗША, Вялікабрытаніяй і ЕС, то гэта тое, што палітычныя партыі больш увагі надаюць мабілізацыі сваёй базы, чым спробам нарасціць яе і ўпэўніць прыхільнікаў іншых партый перайсці на іх бок. Такім чынам, на выбарах у Еўрапейскі парламент многія палітычныя партыі засяродзяць увагу на 149 млн людзей, якія не ўпэўненыя, ці будуць яны ўвогуле галасаваць (то бок не належаць да выбарчай базы найкай з партый).

Але гэтага не будзе дастаткова. Каб разграміць партыі папулістаў і нацыяналістаў, асноўным кандыдатам Еўропы трэба будзе павярнуць некаторых «вераб’ёў» і «здзічэлых» назад у сістэму і перавесці іх на свой бок.

І каб зрабіць гэта, яны мусяць пазіцыянаваць сябе як агентаў перамен, якія заслугоўваюць даверу.

У рэшце рэшт, гэтыя спаборніцтвы будуць выйграныя або прайграныя ў моцна лакалізаваных умовах; тое, што працуе для асноўных кандыдатаў у некаторых рэгіёнах, не будзе працаваць для тых, хто прадстаўляе іншыя. Самыя важныя бітвы будуць ісці ў краінах, дзе ва ўладзе ёсць еўраскептыкі (напрыклад, Венгрыя, Італія), і ў тых, дзе праеўрапейскія сілы пацярпелі ад палітычнай рэакцыі (да прыкладу, Францыя). Гульня толькі пачалася.

Падобныя тэмы
выбарыЕСЕўрапарламент
ПаказацьСхаваць каментары
Вам спадабаецца
Дзевяць рэчаў, за якімі варта сачыць падчас парламенцкай кампаніі
Дзевяць рэчаў, за якімі варта сачыць падчас парламенцкай кампаніі
Тлумачым на гіфках, як ацэньваць, што будзе з беларускім парламентам пасля лістападаўскіх выбараў. 
Лукашэнка і амерыканскія выбары, Мінск культавы і бяда рэгіёнаў
Лукашэнка і амерыканскія выбары, Мінск культавы і бяда рэгіёнаў
Хто пераможа на амерыканскіх выбарах і чаму звальненне супрацоўнікаў дзярж.прадпрыемстваў уратуе бізнес? Адказы ў новым выпуску ідэйнага падкасту.
Выбары ў Расеі, чаму абмен палоннымі гэта добра і як там у Эстоніі?
Выбары ў Расеі, чаму абмен палоннымі гэта добра і як там у Эстоніі?
Размаўляем з каардынатарам штаба Навальнага ў Маскве пра выбары і разумнае галасаванне, згадваем Маска і Лукашэнку, а таксама параўноўваем нас і суседзяў.