Чаму беларуская апазіцыя можа навучыцца ў “калегаў” з Венесуэлы і М’янмы

Як мінімум – станавіцца больш папулярнай на памылках улады, не правакуючы яе на жорсткасць, як максімум – перамагаць на выбарах у недэмакратычных умовах.
Стас Гарэлік· 31 Сакавіка 2016
Чаму беларуская апазіцыя можа навучыцца ў “калегаў” з Венесуэлы і М’янмы

Першага красавіка да працы прыступіць новы прэзідэнт М’янмы: ім стаў паплечнік Аун Сан Су Чжы, лідара дэмакратычнай апазіцыі і лаўрэата Нобелеўскай прэміі. І гэта ў краіне, дзе больш за 20 гадоў кіравала ваенная хунта, якая нават цяпер захоўвае ўплыў. Аднак яшчэ на леташніх выбарах у парламент апазіцыя змагла атрымаць большасць, а потым правесці свайго кандыдата на галоўную пасаду ў краіне.

А вось у Венесуэле праціўнікі ўлады толькі вырашаюць, як  пазбавіцца ад прэзідэнта-сацыяліста Нікаласа Мадура і абраць дэмакратычнага кіраўніка дзяржавы. Сярод магчымасцяў – абвесціць рэферэндум пра адстаўку Мадура, бо пасля выбараў 2015-га ў апазіцыянераў ёсць канстытуцыйная большасць у Нацыянальнай асамблеі: 112 месцаў з 167.   

Галасаванне ў абедзвюх краінах было адносна сумленным. Гэта адзначыла нават Freedom House, мабыць, самая вядомая з арганізацыяў, што вымяраюць узровень дэмакратыі. У цэлым Венесуэла разглядаецца экспертамі як часткова свабодная краіна, а М’янма – як несвабодная, аднак з лепшымі паказнікамі, чымся ў Беларусі.

Выбары ў беларускі парламент, што пройдуць у верасні, наўрад ці атрымаюць вельмі добрую ацэнку ад назіральнікаў. Аднак беларускай апазіцыі варта паўтарыць некаторыя ўрокі з лацінаамерыканскага і азіяцкага прыкладаў. Хаця б дзеля таго, каб спыніць серыю параз, выйсці з гета і, магчыма, перамагчы ў перспектыве.

Новы прэзідэнт  М’янмы Цхін Чжо разам з лідарам апазіцыіі Аун Сан Су Чжы

Новы прэзідэнт М’янмы Цхін Чжо разам з лідарам апазіцыі Аун Сан Су Чжы

Магчымасці выкарыстоўваюць, а не глядзяць на іх

Галасуючы за апазіцыю, венесуэльцы перш за ўсё хацелі сказаць “не” Нікаласу Мадура і сацыялістычнай палітыцы “чавізму” (яе пачаў менавіта Уга Чавес). У краіне даўно не хапае базавых прадуктаў, нават туалетнай паперы: дзяржава кантралюе кошты, па якіх ніхто не хоча гандляваць. Таксама існуюць белы і шэры абменныя курсы, што вельмі знаёма беларусам.

Па першым – вялікая ўпакоўка прэзерватываў (36 штук) у 2015-м каштавала $ 755, а па другім – каля $ 25.

Найбуйнейшы экспарцёр нафты – Венесуэла – стала яшчэ і ахвярай нечакана нізкіх коштаў на сыравіну. За два апошнія гады ВУП Венесуэлы скараціўся больш чым на 12 %, а інфляцыя ў 2015-м афіцыйна дасягала 140 %. Наўрад ці венесуэльцы могуць назваць сябе шчаслівымі.

Людзі хацелі пераменаў – апазіцыя не пабаялася іх паабяцаць і правесці выбарчую кампанію нават у самых бедных кварталах, якія раней падтрымлівалі Чавеса і Мадура. Прычым многія кандыдаты хадзілі туды пешшу, нягледзячы на пагрозы мясцовых “лос колектывос” (los colectivos), паўлегальных згуртаванняў кшталту ўкраінскіх “цітушак”, якіх часцяком спансуе дзяржава.

Хуткасць, з якой “беларускі эканамічны цуд” ператвараецца ў сумную рэчаіснасць, яшчэ адстае ад венесуэльскага падзення. Але і беларуская апазіцыя не робіць сур’ёзных намаганняў, каб давесці людзям, што менавіта яна дапаможа пераадолець крызіс. Верагодна ўсе чакаюць, што стане горш і што людзі самі выйдуць на вуліцы. Ну, а там ужо “паглядзім”.

Такія чэргі ў крамы - норма для Венесуэлы

Такія чэргі ў крамы — норма для Венесуэлы

Кааліцыя, кангрэс, круглы стол – аб’яднанне будзе карысным

Парламенцкія выбары і ў Венесуэле, і ў М’янме выйгралі апазіцыйныя аб’яднанні. У Венесуэле – больш слабое, дзе ёсць свае памяркоўныя кшталту Караткевіч і радыкалы кшталту Статкевіча. У М’янме – больш устойлівае аб’яднанне, якое існуе ў выглядзе адзінай партыі – Нацыянальнай лігі за дэмакратыю. Яна з’явілася ў канцы 80-ых, пасля дэмакратычных пратэстаў, і аб’яднала большасць нязгодных з ваеннай дыктатурай.

Кааліцыя дае больш рэсурсаў для прасоўвання ідэй, нават калі ў краіне блакуецца ці абмяжоўваецца праца незалежных медыяў. Агульныя дзеянні таксама асабліва эфектыўныя, калі дэпутатаў абіраюць паводле мажарытарнага прынцыпу, як гэта прынята ў Беларусі, Венесуэле і М’янме.

Пры такім раскладзе галасуюць не за партыі, а за іх канкрэтных прадстаўнікоў. Таму ў адной выбарчай акрузе прыхільнікі ўсіх апазіцыйных плыняў у кааліцыі могуць падтрымаць нейкага аднаго кандыдата, падвышаючы яго шанцы. Гэтая “хітрасць” дазволіла венесуэльскай апазіцыі займець дзве траціны месцаў у парламенце, хоць яе агульная падтрымка была толькі на 15 % вышэй, чымся ў праўладнай партыі.

Палітыка – гэта гульня на хітрасць, а не на сілу

Як часта здараецца ў несвабодных рэжымах, апазіцыя і ўлада становяцца зацятымі ворагамі, што імкнуцца знішчыць адзін аднаго. І ў Венесуэле, і ў М’янме рэпрэсіі дзяржавы і пратэсты апазіцыі не раз выходзілі за межы разумнага. Але на леташніх выбарах праціўнікі ўлады ў абедзвюх краінах пайшлі на тактычныя саступкі, каб наагул апынуцца ў спісе кандыдатаў.

Напрыклад, у М’янме апазіцыя не закранала бяспраўнага становішча мусульманскай меншасці, якую дзяржава нават не лічыць грамадзянамі.

А што больш важна – апазіцыя не ставіла на першае месца пытанне пра неадкладную змену дзяржаўнага ладу, пры якім вайскоўцы хоць і дазваляюць выбары, але ўсё роўна застаюцца галоўнай сілай у краіне.

У Венесуэле ж апазіцыя адмовілася ад тактыкі вулічных пратэстаў, якія пачаліся ў пачатку 2014-га і забралі некалькі дзясяткаў жыццяў. А лідарам стаў Энрыке Капрылес, палітык з памяркоўнымі поглядамі, які нават не адмаўляе некаторых заслуг Чавеса, якога венесуэльцы па-ранейшаму любяць і паважаюць.

Магчыма, беларускай апазіцыі, якая цяпер не можа сабраць і тысячы мітынгоўцаў, варта падумаць пра “мяккую дэмакратызацыю”. Пакуль рэжым застаецца мацнейшым, амаль не мае сэнсу патрабаваць ад яго ўсё і адразу.

Трэба быць палітыкамі: умець дамаўляцца, саступаць і адступаць, памятаючы пра канчатковыя мэты.

Тым больш што парламент у Беларусі амаль не мае паўнамоцтваў, таму і выбары туды не трэба разглядаць як “фінальны бой” за ўладу. Атрыманне хаця б аднаго-двух дэпутацкіх месцаў будзе ўжо мець для апазіцыі сімвалічнае значэнне.

Застаецца спадзявацца, што і дзяржава гатовая цвяроза ацаніць “вагу“ парламенцкіх выбараў і правесці іх адкрыта. Болей за тое, прапусціўшы апазіцыйных палітыкаў у парламент, яна з большай верагоднасцю атрымае крэдыт ад Захаду, а таксама зможа “падзяліць” адказнасць за актуальны эканамічны крызіс: вы нас крытыкуеце, мы далі вам шанец, але ж крызіс гэтак і не знік. Таму што насамрэч знікнуць ён можа толькі праз структурныя рэформы.  

ПаказацьСхаваць каментары
Вам спадабаецца
Зміцер Лысюк· 20 Верасня
Электронны ўрад у Беларусі як неад’емная частка будучыні
Электронны ўрад у Беларусі як неад’емная частка будучыні
Як дзяржаўныя паслугі ў анлайне спросцяць жыццё беларусам у афлайне.
Рыгор Астапеня· 16 Жніўня
Прыгожы ролік пра страшнае беларускае кіно
Прыгожы ролік пра страшнае беларускае кіно
Усё што вы хацелі даведацца пра дзяржаўнае кіно, але пра яго наагул сорамна размаўляць.
Зміцер Лысюк· 7 Жніўня
Не ІТ адзіным. Куды інвеставаць у Беларусі
Не ІТ адзіным. Куды інвеставаць у Беларусі
Чатыры напрамкі, якія могуць быць цікавыя для замежнага капіталу.