Тры выклікі ідэі Нацыянальнага ўніверсітэта

Як зацікавіць абітурыентаў беларускімі курсамі, знайсці моцнае фінансаванне ды разабрацца з праблемамі, якія напаткаў на падобным шляху ЕГУ.
Вадзім Мажэйка· 7 Сакавіка 2017
Тры выклікі ідэі Нацыянальнага ўніверсітэта

Ідэя стварыць беларускамоўны Нацыянальны ўніверсітэт цыркулюе ўжо пэўны час і дайшла нават да “Вялікай размовы” з кіраўніком Беларусі Аляксандрам Лукашэнкам, які не сказаў “не”, але даручыў прапрацаваць тэму. Сапраўды, перад рэалізацыяй трэба вызначыцца з прынцыповымі момантамі, бо без гэтага праект не будзе паспяховым.

Для каго будзе гэты ўніверсітэт

Беларускасць мусіць быць элітарнай і паспяховай, а не прыгнечанай і гаротнай, як мы ўжо высвятлялі. У гэтым кантэксце няма сэнсу ствараць нейкую другарадную ВНУ, хай сабе і па-беларуску, ці ператвараць у беларускамоўны адзін з малапапулярных рэгіянальных універсітэтаў. Гэта не трэба краіне і, хутчэй, выглядала б ганьбай для беларушчыны.

Аднак не трэба і займацца пражэктарствам.

У найбліжэйшай перспектыве стварыць новы беларускамоўны ўніверсітэт памерам і ахопам з БДУ нерэалістычна.

На гэта спатрэбіліся б гіганцкія фінансы, якіх няма. Да таго ж складана будзе знайсці як патрэбную колькасць якасных беларускамоўных выкладчыкаў, гэтак і абітурыентаў, якія павераць у новы праект (для параўнання: у БДУ выкладчыкаў больш за 3 тысячы, навучэнцаў больш за 30 тысяч).

Такім чынам, праект “Нацыянальны ўніверсітэт” так ці інакш атрымаецца нішавым. Якім можа быць яго профіль? Выглядае, што ўсё ж гуманітарным, хаця б таму, што гуманітарыі відавочна пераважаюць у супольнасці прыхільнікаў беларушчыны. Тут варта знайсці баланс паміж цікаўнасцю абітурыентаў і марамі ініцыятараў. Не мае сэнсу прапаноўваць абстрактныя, апрыёры непапулярныя курсы, як і спаўзаць да таннай папулярнасці праз камерцыйныя прапановы без глыбіннага патрыятычнага складніка.

Да таго ж гуманітарныя дысцыпліны заўсёды ў пэўнай ступені грамадска-палітычна заангажаваныя, таму такі профіль Нацыянальнага ўніверсітэта можа выклікаць дадатковыя канфлікты з дзяржавай.

Хто будзе фінансаваць

Выглядае, што на сённяшні момант першапачатковая праблема праекта “Нацыянальны ўніверсітэт” знаходзіцца не ў глыбінных акадэмічных прынцыпах, а ў незразумелых крыніцах фінансавання.

Ніхто не спяшаецца матэрыяльна падтрымаць такі відавочна не танны і доўгатэрміновы праект.

Знайсці фінансаванне на такіх умовах заўсёды было цяжка, а цяпер да таго ж і час вельмі неспрыяльны. Фінансы для беларускай грамадзянскай супольнасці наагул скарачаюцца з розных прычынаў. Грамадскія актывісты цяпер асабліва не запускаюць буйных праектаў, а больш нагадваюць шляхту пасля рэвалюцыі: стыль і звычкі годнага класа засталіся, але паненкі ходзяць у строях – а цяпер і з гаджэтамі – пазамінулага сезона.

Калі меркаваць па больш-менш публічнай актыўнасці прыхільнікаў Нацыянальнага ўніверсітэта, дык фактычна размовы ішлі з Варшавай ды з Мінскам (ва ўзгаданым дыялогу Алены Анісім і Аляксандра Лукашэнкі).

Калі праект будзе рэалізаваны ў Беларусі пры падтрымцы Міністэрства адукацыі і агулам уладаў, то гэткі афіцыёз можа выпусташыць ідэю прасунутай беларускасці. Гэтак падчас “Вялікай размовы” Лукашэнка абяцаў: калі дзяржава створыць Нацыянальны ўніверсітэт, то прарэктарам ён туды прызначыць менавіта Алену Анісім.

Але рэктара мусіць выбіраць акадэмічная супольнасць праз дэмакратычны Сенат.

Што да падтрымкі з Варшавы, то ўлады Польшчы выглядаюць куды менш зацікаўленымі ў падтрымцы такога праекта, чым раней. Кейсы “Белсата” ды стыпендыяльнай праграмы імя Кастуся Каліноўскага яскрава дэманструюць, што выдаткоўваць значныя грошы на беларускія праекты Польша з розных прычынаў не імкнецца.

Як не паўтарыць лёс ЕГУ

Аляксандр Мілінкевіч спачатку спрабаваў балатавацца на пасаду рэктара Еўрапейскага гуманітарнага ўніверсітэта, а потым, калі не атрымалася, прыяднаўся да “ліста 57-мі”, дзе і канстатавалася неабходнасць ствараць новы Нацыянальны ўніверсітэт.

Гэтак можна сказаць, што і ўся ідэя выглядае крыху другаснай пасля ЕГУ, узнікае ўражанне, што плануецца стварыць яго новую версію – “ЕГУ 2.0”. Зноў закранаецца тэма, каб ратаваць Беларусь адукацыяй еўрапейскай якасці, выхоўваць “спецназ адраджэння”. Аднак з выразных адрознасцяў ад ЕГУ ў праекце “Нацыянальны ўніверсітэт” можна пабачыць, бадай, толькі дэкларацыю беларускамоўнасці ды аб’яднанне былых супрацоўнікаў ЕГУ, якія ў розныя гады зышлі з ЕГУ праз канфлікты з яго кіраўніцтвам.

Аднак, шчыра кажучы, галоўныя праблемы ЕГУ зусім не ў мове выкладання.

Беларускія выкладчыкі і студэнты цягнуць за сабой у еўрапейскую адукацыю савецкія практыкі і праблемы. Менеджмент, у тым ліку фінансавы, – неэфектыўны і непразрысты. Не стае акадэмічных традыцый: культуры самакіравання і ўнутранай дэмакратыі (ад студэнцкага самакіравання да Сената), акадэмічнай салідарнасці.

У праекта ЕГУ не атрымалася заставацца ў Беларусі і падтрымліваць баланс з уладамі, працуючы адначасова паводле еўрапейскіх і мясцовых стандартаў. Але міграцыя ў еўрапейскае памежжа стварае юрыдычныя калізіі ды ў выніку вядзе да выпустошвання беларускай ідэнтычнасці. Замест падтрымкі з боку дасведчаных заходніх акадэмічных прафесіяналаў атрымліваецца маяк для еўрапейскіх універсітэцкіх пенсіянераў і рознага кшталту міжнародных “Астапаў Бэндэраў”, якія не заангажаваныя ў беларускія справы і не надта імкнуцца да гэтага (прывітанне, Дэвід Полік!).

Зрэшты, разважанні пра высокакваліфікаваных выпускнікоў ЕГУ, якія калі не прынясуць у Беларусь дэмакратыю, дык прынамсі будуць шакаваць мясцовых маладых спецыялістаў сваім узроўнем прафесійнага майстэрства, таксама неяк не знайшлі рэальнага ўвасаблення.

Калі не разабрацца ва ўсіх гэтых праблемах і не знайсці годных адказаў на пытанні, то няма прычынаў спадзявацца, што лёс новага праекта будзе лепшы за ЕГУ.

ПаказацьСхаваць каментары
Вам спадабаецца
Вадзім Мажэйка· 22 Траўня
Тры прычыны, чаму беларуская навука жудасна старэе
Тры прычыны, чаму беларуская навука жудасна старэе
Асаблівасці айчыннай статыстыкі, жабрацкія заробкі і цяжкая савецкая спадчына.
Чым адрозніваецца “Несмяротны полк” у Беларусі, Расіі і Таджыкістане і якое 9 мая нам патрэбна
Чым адрозніваецца “Несмяротны полк” у Беларусі, Расіі і Таджыкістане і якое 9 мая нам патрэбна
Наш госць Вадзім Мажэйка дзеліцца досведам супрацы з расійскімі нармальнымі СМІ і традыцыйным беларускім тэлебачаннем.
Кацярына Маслакова · 7 Траўня
Чаму шкодная настальгія па савецкай адукацыі
Чаму шкодная настальгія па савецкай адукацыі
Расказваем, на чым заснаваная сённяшняя мадэль беларускай адукацыі.