“Паўночная плынь-2”: меркаванні Еўрапейскай рады па міжнародных дачыненнях

“Паўночная плынь-2” спрэчны праект: эксперты ЕРМД робяць свой унёсак у дыскусію з вялікім спектрам меркаванняў па дадзенай тэме.
Ёзэф Янінг , Кадры Ліік , Ніку Папеску , Пётр Бурас · 30 Снежня 2018
“Паўночная плынь-2”: меркаванні Еўрапейскай рады па міжнародных дачыненнях

“Паўночная плынь-2” – магістральны газапровод коштам 9,5 млрд еўра, які будуецца пад кіраўніцтвам Расіі ад Санкт-Пецярбурга праз Балтыйскае мора да Любміна на ўзбярэжжы Балтыйскага мора ў Паўночна-Усходняй Германіі, – выклікае спрэчкі ад самага моманту ягонага абвяшчэння ў 2015 годзе. Галасы па ўсёй Еўропе і ў Злучаных Штатах гучалі або ў падтрымку, або супраць яго, і абодва бакі прыводзяць на сваю карысць мноства аргументаў. Нядаўна праблема зноў вярнулася на першы план у кантэксце крызісу паміж Расіяй і Украінай у Азоўскім моры ды разважання як у Еўропе, так і ЗША над стратэгіяй стасункаў з Расіяй.

Ніжэй – спектр меркаванняў па гэтым пытанні ад экспертаў ЕРМД, якія паказваюць, што шлях да кансэнсусу будзе няпростым.

Дабудаваць або абмовіцца – але зрабіць гэта добра

Кадры Ліік

Добра ў дыскусіях пра “Паўночную плынь-2” тое, што яны адрозніваюцца ад дыскусіяў пра “Паўночную плынь-1” . У адрозненне ад ПП-1, яны выразна не дзеляць еўрапейцаў на два лагеры: у нашы дні лёгка знайсці немцаў, якія выступаюць супраць трубаправода, а таксама паўночна- або ўсходне- еўрапейцаў, якія кажуць, што ім усё адно. І калі дыскусіі пра ПП-1 былі шчыльна звязаныя з агульным пытаннем партнёрства Еўропы з Расіяй і надзейнасці Расіі як партнёра, дык дыскусіі пра ПП-2 – гэта сумесь палітычных поглядаў, бізнес-інтарэсаў і розных стратэгіяў дыверсіфікацыі энергетыкі. Гэта робіць абмеркаванне заблытаным, але кампрамісы магчымыя.

Энергетычная бяспека: ПП-2 не абавязкова павялічвае залежнасць Еўропы ад расійскага газу – гэта ўсё роўна будзе той жа самы газ, толькі па іншым трубапровадзе. Расія не атрымлівае ніякіх значных рычагоў уплыву на Еўропу ў цэлым ці асобную краіну, калі газ свабодна прадаецца на еўрапейскім унутраным рынку, што шырока распаўсюджана ў Заходняй Еўропе, але значна менш на яе ўсходзе. У той жа час, каб забяспечыць незалежнасць ад расійскага ўплыву, Еўропа мусіць мець магчымасць абапірацца на альтэрнатыўныя крыніцы газу (ці іншай энергіі). Гэта не фантастыка – ад пачатку 2000-х гадоў Еўропа інвестуе ў інтэрканектары, магчымасці рэверсіўнай падачы, альтэрнатыўныя віды паліва і празрыстасць коштаў. Магчыма, вызначаныя мэты яшчэ не дасягнутыя, але ПП-2 можа ў гэтай справе яшчэ і дапамагчы – павялічыць магчымасці для транспартыроўкі газу па лініі Захад-Усход у Цэнтральную Еўропу.

Польшча: Такім чынам, аргумент аб тым, што любая апора на Расію апрыёры павялічыць яе ўплыў на Еўропу, які часта гучыць ад палякаў, не зусім праўдзівы. У той жа час, Польшча бароніць свае дзелавыя інтарэсы. Краіна хацела б стаць хабам для альтэрнатыўных паставак газу ў Еўропу, у асноўным звадкаванага прыроднага газу (ЗПГ). Танны расійскі газ з ПП-2 можа зрабіць гэты досыць аптымістычны бізнес-план практычна нежыццяздольным, хоць нават і без ПП-2 такія планы выглядаюць занадта амбітнымі. У той жа час, інвестыцыі ў альтэрнатыўны газ – і гэта не супярэчыць таму, што прапануе Польшча – неабходныя менавіта для таго, каб пазбегнуць манапольнага панавання Расіі над пастаўкамі энерганосбітаў у Еўропу.

Такім чынам, для таго, каб (бяспечна) мець ПП-2, Еўропа таксама павінна інвеставаць у ЗПГ-хабы – і чаму б не ў Польшчы?

Іншае пытанне, адкуль прыйдуць гэтыя інвестыцыі, улічваючы тое, што ў выпадку будаўніцтва паралельна з ПП-2, праект хабаў будзе эканамічна невыгадным, і ў такім выпадку гаворка будзе весціся толькі пра энергетычную бяспеку і салідарнасць.

Украіна: Цікава, што менавіта да такой высновы на дадзены момант прыйшла Еўропа з падачы Ангелы Меркель: ПП-2 мусіць дапаўняць, а не замяняць трубаправод, які існуе ва Ўкраіне. Калі Расія закрые ўкраінскі трубаправод, Украіна страціць значныя сумы транзітных збораў і будзе лічыць, што Еўропа пакінула яе на ласку Расіі. З іншага боку, ні адна краіна ня можа вечна разлічваць на транзітныя зборы, а ўкраінскі газатранспарт мае вялікі патэнцыял быць крыніцай карупцыі і ценявых здзелак паміж цьмянымі персанажамі. Таму салідарнасць з Украінай з боку Меркель – гэта вельмі добры палітычны крок на дадзены момант і ў кантэксце адзінства Еўропы і яе дачыненняў з Расіяй.

А вось у кантэксце здаровай эканамічнай будучыні Украіны вартасць гэтага кроку выклікае пэўныя пытанні.

Амерыка: Давайце будзем сумленнымі, пазіцыю ЗША зразумець цяжка. З некаторых заяваў Злучаных Штатаў выглядае, што яны выступаюць супраць ПП-2, каб прасоўваць амерыканскі экспарт газу, пакараць Расію і параздражняць Германію. У той жа час, іншыя іхныя заявы падаюцца запазычанымі з Берліну – у Хельсінкі, напрыклад, Дональд Трамп заявіў, што падтрымлівае ПП-2 як дадатак, а не замену ўкраінскага трубаправода. Як бы там ні было, ясна адно: калі праект ПП-2 будзе адкінуты праз жорсткі ціск з боку Амерыкі, гэта будзе вельмі дрэнна для Еўропы. Такі паварот падзеяў выкліча глыбокі раскол сярод чальцоў ЕС: падобны на такі, як у 2003-м годзе, але ў значна больш хаатычным міжнародным і ўнутраным кантэксце, і, такім чынам, будзе нашмат больш небяспечным для еўрапейскай інтэграцыі.

Германія: У гэтай сітуацыі Германіі неабходна старанна ўзважыць і збалансаваць свае разнастайныя інтарэсы. Ейныя спажыўцы зацікаўленыя ў танным газе, а бізнес – у дзелавой актыўнасці. Палітыкі вераць ва ўцягванне Расіі і/або ўмацаванне еўрапейскага адзінства – часцей за ўсё, і ў адно, і ў другое. Юрысты вераць у належны юрыдычны працэс (што абцяжарвае адмову ад ПП-2 ці нават прыняццё законаў, якія яго рэгулююць).

У рэшце рэштаў, будзе ПП-2 пабудаваны або не, не асабліва важна. Значна важней, каб гэты працэс ажыццяўляўся такім чынам, каб ён умацоўваў Еўропу як у эканамічным, так і, асабліва, у палітычным плане. Гэта тое, што сапраўды важна для будучыні.

І ў абодвух выпадках – адмова ад ПП-2 або ейны запуск – умацаванне Еўропы магчымае.

У абодвух выпадках гэтак жа сама магчымае разбурэнне ўсіх важных адносінаў.

Толькі ў інтарэсах Германіі

Ніку Папеску

За межамі Германіі цяжка апісаць “Паўночную плынь-2” такім чынам, каб яна не выглядала вузканакіраваным эгаістычным нямецкім праектам, які засмучае амаль усіх. Гэта не толькі нервуе дзяржавы, якія маюць складаныя адносіны з Расіяй, (Польшча, Украіна ці краіны Балтыі), але і дзяржавы, якія хочуць большага ўзаемадзеяння з Расіяй, (Італія і Балгарыя), якія не разумеюць, чаму ад “Паўднёвай плыні” адмовіліся, а ад ПП-2 – не. У чыста фінансавым плане “Паўночная плынь” разглядаецца як праект, на якім Германія будзе зарабляць коштам Украіны, якая ў цяперашні час атрымлівае даходы за транзіт газу, коштам бізнес-магчымасцяў тых дзяржаваў-чальцоў Еўрапейскага саюза, якія спадзяваліся атрымаць выгаду ад “Паўднёвай плыні”. Італія, Балгарыя і Украіна адчуваюць, што яны губляюць мільярды еўра існуючых ці патэнцыйных даходаў на карысць Германіі.

Нямецкая мантра – маўляў, гэта чыста камерцыйны праект – не моцна гэта тлумачыць.

Германія, магчыма, так і лічыць, але ніхто іншы не бачыць гэтага.

Расія, безумоўна, разглядае яго як стратэгічны праект, рыхтык як Украіна ці Польшча. І, хоча гэтага Германія ці не, ПП-2 будзе мець стратэгічныя наступствы для вялікай часткі Цэнтральнай і Усходняй Еўропы.

Усе гэтыя розныя інтэрпрэтацыі становяцца яшчэ больш вострымі ў кантэксце інцыдэнту ў Керчанскім праліве і еўрапейскіх дыскусіяў пра дасягненне стратэгічнай аўтаноміі ЕС, каб быць у стане самому дзейнічаць у ваеннай ці эканамічнай сферах або па пытанні санкцыяў. Спачатку возьмем Украіну. Расія ўвяла санкцыі супраць Украіны пачынаючы з 2014 года. Павольна задушваючы экспарт тавараў свайго суседа праз Керчанскі праліў, Расія не толькі б’е па расійска-ўкраінскім гандлі, але і па эканамічных адносінах паміж Усходняй Украінай і ЕС (і паміж Усходняй Украінай і Блізкім Усходам). Такім чынам, па меры эскалацыі асноўных эканамічных ціскаў на Украіну, ПП-2 таксама прывядзе да страты Украінай 2 млрд. еўра штогод у выглядзе транзітных збораў за газ.

Такія пытанні таксама негатыўна ўплываюць на тое, як дзяржавы-чальцы ЕС бачаць еўрапейскую салідарнасць і трансатлантычныя адносіны. Настойванне Германіі на “Паўночнай плыні”, безумоўна, падрывае давер да яе сярод іншых дзяржаваў-чальцоў ЕС, нават калі гаворка ідзе пра такія пытанні, як санкцыі ў дачыненні да Ірана, адносіны са Злучанымі Штатамі або намаганні па стварэнні больш стратэгічна аўтаномнага ЕС.

Такім чынам, Германія можа лічыць, што ПП-2 адпавядае яе інтарэсам. Яна мае на гэта права. Але гэта можа ёй каштаваць стратаў у шмат якіх іншых сферах.

Вялікі бізнес і вялікая палітыка

Ёзэф Янінг

Энергетыка – гэта адначасова і вялікі бізнес, і вялікая палітыка. Гэта прыбытковы бізнес для алігаполіі кампаніяў на кожным з буйных рынкаў Еўрапейскага саюза. Вырашальная роля энергетыкі ў эканоміцы, у эканамічным цыкле і ў пытанні агульнай бяспекі робіць яе непазбежным пытаннем для палітыкаў на самым высокім узроўні.

Пасля ўводу ў эксплуатацыю “Паўночнай плыні-1” і “Паўночнай плыні-2” яны стануць асноўнымі лініямі паставак прыроднага газу з Расіі ў Германію. Гэта можа ў значнай ступені замяніць іншыя газавыя калідоры, якія праходзяць цяпер праз краіны Усходняй Еўропы і Цэнтральна-Усходняй Еўропы, нават калі і не на працягу першых гадоў пасля запуску. Энергетычная залежнасць Германіі ад Расіі застанецца такой жа, але Германія будзе менш залежаць ад палітычных канфліктаў паміж Расіяй і транзітнымі краінамі. Адным з традыцыйных апірышчаў у энергетычных адносінах паміж Расіяй і Германіяй (пачынаючы яшчэ з савецкіх часоў) было падтрыманне гэтай сувязі па-за палітыкай і незалежна ад яе.

Расія зарэкамендавала сябе як вельмі надзейны пастаўшчык, а Германія – як асноўны кліент.

Што тычыцца ўплыву на рынак, то нямецкія энергетычныя кампаніі могуць яшчэ больш вырасці ў якасці буйнога хаба для збыту расійскага газу ў суседнія краіны, у тым ліку на ўсход, дзе Польшча таксама імкнецца заняць пазіцыю хаба па звадкаваным прыродным газе, імпартаваным з Персідскага заліва і Злучаных Штатаў.

Калі абедзве стратэгіі хабаў будуць жорстка канкураваць, энергетычная палітыка стане сур’ёзнай праблемай.

Калі яны знойдуць спосабы дапоўніць адзін аднаго, то вялікая залежнасць краін Паўночна-Усходняй і Паўднёва-Усходняй Еўропы ад газавых здзелак з Расіяй можа быць зменшана за кошт дыверсіфікацыі крыніц і нейтралізацыі геапалітыкі. Апошняе прадугледжвае вынясенне энергетыкі па-за палітыку санкцыяў, як гэта было ў 1980 годзе пасля савецкага ўварвання ў Афганістан.

Рызыкуючы праектам ЕС

Пётр Бурас

Каб зразумець наступствы “Паўночнай плыні-2”, давайце зададзім простае пытанне: “Хто будзе асноўным бенефіцыярам новага трубаправода?”. У той час як прагнозы пра будучыню адносна спажывання газу ў Еўропе, коштаў на газ і геапалітычных падзеях рабіць цяжка, некаторыя здагадкі ляжаць на паверхні.

Можна з упэўненасцю сказаць, што “Газпрам” – пуцінскі рэжым – з’яўляецца бенефіцыярам № 1.

Ён атрымае новы канал для транспарціроўкі 110 млрд м3 газу і ўмацуе свае пазіцыі ў якасці ключавога пастаўшчыка ў Еўропу. У той час як бягучая прапускная здольнасць газатранспартных маршрутаў з Расіі ў Еўрапейскі саюз (250 млрд. м3) ужо перавышае попыт у 155 млрд м3 (2017), для Расіі ПП-2 мае сэнс, калі яна хоча абысці Украіну. Гэта эфектыўны інструмент паслаблення праціўніка: транзіт газу – важная крыніца даходу для Кіева, яго стратэгічны актыў. А паколькі ПП-2 вызваленая ад патрабаванняў Трэцяга энергетычнага пакета ЕС (“Газпраму” дазволена і прадаваць газ, і валодаць маршрутам транспарціроўкі), справа павінна акупацца эканамічна.

Другім буйным бенефіцыярам, хутчэй за ўсё, з’яўляюцца еўрапейскія – у асноўным нямецкія – энергетычныя кампаніі, якія ўдзельнічаюць у праекце. Аб’ём будучага попыту на газ, вядома, нявызначаны, але ён будзе кампенсаваны стратэгічным партнёрствам з “Газпрамам” і прамым доступам да газавай крыніцы ў Сібіры. Германія таксама магла б атрымаць выгаду – за кошт павелічэння даходаў ад продажу газу нямецкімі кампаніямі ў Цэнтральна-Усходняй Еўропе (па трубаправодах OPAL і EUGAL, якія дастаўляюць газ з Балтыйскага мора ў Чэшскую Рэспубліку). Так Германія становіцца так званым “газавым хабам”. Але на гэтым, напэўна, спіс тых, хто атрымае выгаду, сканчваецца. Еўрапейскія пакупнікі? Доўгатэрміновае газавае партнёрства з “Газпрамам” знізіць стымулы для інвестыцыяў у аднаўляльныя крыніцы энергіі і, такім чынам, паўплыве негатыўна на мэты дэкарбанізацыі і зніжэння коштаў на газ. Цэнтральна-Усходняя Еўропа? Дамінаванне “Газпрама” на энергетычным рынку тут (а гэта значна больш, чым толькі ў Заходняй Еўропе) будзе мець рэальны адбітак з усімі вынікаючымі адсюль геапалітычнымі наступствамі.

Энергетычны саюз? Мэта дыверсіфікацыі будзе падарваная. Палітычная еднасць ЕС? Адказ відавочны. ПП-2 з’яўляецца лепшым прыкладам праекта, які прыносіць вялікую карысць яго асноўным зацікаўленым бакам і наносіць шкоду інтарэсам іншых краінаў і ЕС у цэлым.

ПаказацьСхаваць каментары
Вам спадабаецца
Вадзім Мажэйка· 15 Ліпеня
Саюзная дэзынтэграцыя. Як Масква ўласнаруч адштурхоўвае Мінск
Саюзная дэзынтэграцыя. Як Масква ўласнаруч адштурхоўвае Мінск
Апаненты Аляксандра Лукашэнкі заўсёды казалі пра небяспеку распачатай ім інтэграцыі з Расіяй. Але дапамога прыйшла адкуль не чакалі: апошнім часам Расія робіць усё, каб дэзынтэграваць нашыя краіны.
Марк Леанард (пераклад Еўрапейскай рады па міжнародных дачыненнях) · 7 Траўня
Зіма блізка ў Еўрапейскім Саюзе?
Зіма блізка ў Еўрапейскім Саюзе?
Шматлікія назіральнікі чакаюць вялікае супрацьстаянне паміж сіламі «адкрытых» і «закрытых» грамадстваў на выбарах у Еўрапейскі парламент у траўні, дзе на коне – будучыня ЕС. Яны не дарма баяцца, але прычына страху памылковая.
Іван Красцев · 29 Сакавіка
Чаму Віктар Орбан і яго саюзнікі не выйграюць еўрапейскіх выбараў
Чаму Віктар Орбан і яго саюзнікі не выйграюць еўрапейскіх выбараў
Правыя папулісты думаюць, што выбарнікі зацыкліліся на іміграцыі. Гэта не так.