Платны ўрад: вам давядзецца плаціць

Пошліны на грамадскія паслугі часам маюць сэнс. Аднак часта гэта сапраўдны рэкет.
The Economist , Пераклад Касі Васільевай · 3 Верасня 2015
Платны ўрад: вам давядзецца плаціць

Разводзіцеся? Ідзяце да лекара? Змываеце за сабою ў прыбіральні? Калі так, то Ваш шанец атрымаць рахунак ад урада ўзрастае кожны дзень. У фінансава цяжкі час заходнія краіны спрабуюць звесці канцы з канцамі і не ўвесці пры гэтым непапулярных падаткаў, здымаючы большыя сумы за штодзённыя паслугі. Амерыканскія гарады “выкалочваюць” са сваіх жыхароў на чвэрць больш такіх пошлін, чым у пачатку стагоддзя. Палова дзяржаваў-чальцоў ЕС павялічылі аплату за медычныя паслугі ад пачатку фінансавага крызісу. У Вялікабрытаніі дзейнічаюць суворыя фінансавыя абмежаванні, і новыя пошліны выскокваюць у самых нечаканых месцах: ад крымінальных судоў да муніцыпальных органаў па барацьбе з сельскагаспадарчымі шкоднікамі.

Платны ўрад мае свае перавагі. Аплата паслуг дапамагае эфектыўна размеркаваць рэсурсы, знізіць перарасход, гэтаксама, як паркаматы не дазваляюць людзям прысвойваць месцы для паркоўкі. Плацяжы, з якіх далёка не ўсе рэгрэсіўныя, могуць стацца больш справядлівай мерай, чым агульнае падаткаабкладанне. Ірландыя прыняла спрэчнае рашэнне і пачала ў студзені продаж вады насельніцтву паводле літражу, і гэта значыць, што ашчадныя спажыўцы плацяць менш, чым тыя, чые краны цякуць. Пошліны на навучанне зніжаюць субсідыі, якія студэнтам выплачваюць тыя, хто ніколі не меў прывілею навучацца ва ўніверсітэце. Адзін з найбуйнейшых спажыўцоў бясплатных ці субсідаваных паслуг – сярэдні клас, які мусіць плаціць.

Але цяперашні росквіт пошлінаў больш звязаны не з эканомікай, а з палітычнай мэтазгоднасцю. Палітыкі ўвялі пошліны як лёгкі шлях здабыцця грошай, і ўзвінцілі некаторыя з іх да такой ступені, што яны нават аддалена не суадносяцца з рэальным коштам на прапанаваныя паслугі. Распаўсюджаным рэзультатам ёсць рэгрэсіўнае, эканамічна скажонае махлярства.

Не дзіва, што пошліны папулярныя сярод урадаў. У адрозненне ад новых падаткаў, якія заўважныя ў фінансавых рахунках, пошліны можна схаваць у заканадаўчых актах, якія падлягаюць менш пільнаму вывучэнню. Яны могуць таксама быць накіраваныя на палітычна неарганізаваныя групы, а не на грамадства ў цэлым, з мэтай выклікаць не такі зацяты супраціў, як у выпадку з падвышэннем падаткаў ці змяншэннем дабрабыту. Брытанскі ўрад страціць менш галасоў праз падвышэнне кошту разводу, чым, напрыклад, праз зніжэнне ільготных выплатаў пажылым людзям на такую ж суму.

Аднак, калі пошліна перавышае кошт паслугі, яна робіцца падаткам. Возьмем, для прыкладу, візу для сваяка-ўтрыманца ў Брытанію. Пошліна складзе £ 2,141 ($ 3,370), гэта больш, чым сапраўдны кошт апрацоўкі заявы. З эмігрантаў здымаюць “даплату” на карысць Нацыянальнай службы аховы здароўя, не зважаючы, карыстаюцца яны яе паслугамі ці не.

Прасцей за ўсё “даіць” тых, хто карыстаецца судамі – гэта сапраўдны рынак мары. У Брытаніі, паводле новага заканадаўства аб пошлінах, дробныя хуліганы часам плоцяць больш пошлінаў (і гэтае пытанне не рэгулюецца суддзямі), чым штрафаў. У Амерыцы, чые суды самыя прадпрымальніцкія ў развітым свеце, пошліны настолькі высокія і так шырока распаўсюджаныя, што шмат якія парушальнікі трапляюць у турмы за іх неаплату. Мала хто паспачувае крымінальнікам, але ахвяраў таксама абкладаюць пошлінамі. Пасля таго, як Брытанія ўвяла высокія пошліны за судовыя разбіральніцтвы працоўных канфліктаў у 2013-ым, колькасць позваў аб сексуальнай дыскрымінацыі скарацілася на 83 %.

Адной рукой даючы

Корань праблемы – у няздольнасці здабыць грошы больш празрыстым шляхам, а канкрэтна, падаткаабкладаннем. У Брытаніі мясцовыя ўлады не могуць падвышаць падаткі, бо знаходзяцца пад кантролем магутнага цэнтральнага ўрада. У іншых краінах, напрыклад, у ЗША, палітыкі маюць ідэалагічную алергію на падвышэнне падаткаў. The Economist падзяляе іх жаданне мець маленькі ўрад. Аднак прасоўванне нізкіх падаткаў і надуманых пошлін – гэта кепскі варыянт фінансавай адказнасці. Сістэма, у якой грамадскія сродкі здабываюцца шляхам “даення” тых няўдах, каму патрэбныя паслугі, у якіх манапалістам з’яўляецца дзяржава, – гэта не адказнасць, гэта падман.

ПаказацьСхаваць каментары
Вам спадабаецца
Лукашэнка і амерыканскія выбары, Мінск культавы і бяда рэгіёнаў
Лукашэнка і амерыканскія выбары, Мінск культавы і бяда рэгіёнаў
Хто пераможа на амерыканскіх выбарах і чаму звальненне супрацоўнікаў дзярж.прадпрыемстваў уратуе бізнес? Адказы ў новым выпуску ідэйнага падкасту.
Рыдван Бары Уркоста (Еўрапейская рада па міжнародных дачыненнях) · 6 Жніўня
Унутры Севастопаля: горад-бунтар наносіць зваротны ўдар
Унутры Севастопаля: горад-бунтар наносіць зваротны ўдар
Самая прарасійская частка Крыма таксама з’яўляецца крыніцай галаўнога болю для Масквы. Ці здолее Крэмль умацаваць свой уплыў у Севастопалі?
Павел Зерка (Еўрапейская рада па міжнародных дачыненнях) · 30 Ліпеня
Сем выклікаў для Урсулы фон дэр Ляен
Сем выклікаў для Урсулы фон дэр Ляен
Перад Урсулай фон дэр Ляен стаяць сем асноўных выклікаў. Ёй трэба вынайсці магічную формулу, каб сабраць палітычныя пазлы Еўрапейскага саюза.