Прафесійнае войска ў Беларусі: ці ёсць шанцы на яго стварэнне?

Эканамічны крызіс звёў на “не” размовы пра пераход беларускага войска на кантрактную аснову, аднак патрэба войска ў прафесіяналах застаецца.
Таццяна Шапуцька · 22 Лютага 2016
Прафесійнае войска ў Беларусі: ці ёсць шанцы на яго стварэнне?
Здымак Сяргея Гудзіліна

Падчас апошняй тэматычнай сустрэчы 17 лютага Аляксандр Лукашэнка, выступаючы на зборы па тэрытарыяльнай абароне, згадаў шмат праблем — і мабільнасць Узброеных сілаў, і памеры сілаў тэрытарыяльнай абароны, і узаемадзеянне паміж вайскоўцамі і мясцовымі чыноўнікамі, але раней папулярная тэма прафесійнага войска гэтым разам не прагучала. Тым не менш, вайсковыя дзеянні на тэрыторыі суседняй Украіны ўсё часцей прымушаюць задумацца — а ці будзе каму нас абараняць у выпадку чаго?

Грошаў на “кантрактнікаў” няма

Асноўная перашкода для пераходу на кантрактнае (прафесійнае) войска — гэта фінансы. Кантрактныя сістэмы дзейнічаюць як у дастаткова багатых краінах накшталт ЗША альбо Галандыі, так і ў менш забяспечаных дзяржавах — напрыклад, Польшчы альбо Літве. Што тычыцца Беларусі, спецыялісты ніколі не давалі аптымістычных ацэнак датычна яе здольнасці фінансава пацягнуць рэформу вайсковай сістэмы. А ў цяперашняй сітуацыі, калі, як жартуюць у Байнэце, памеры “жыровак” наблізіліся да памераў заробкаў — і пагатоў.

Якія траты цягне за сабой пераход да кантрактнага войска? Акрамя заробкаў і сацыяльных выплат (улічваючы спецыфіку прафесіі, гэта будуць немалыя суммы), вайскоўцам патрэбна жытло, іх сем’ям — дзіцячыя сады, школы, крамы ды іншая інфраструктура. Таксама неабходна ствараць працоўныя месцы для жонак вайскоўцаў. Звычайна паралельна з пераходам ад недасведчаных прызыўнікоў да адукаваных і кваліфікаваных кадраў аднаўляецца абсталяванне і ўзбраенне войска —  а гэта таксама дадатковыя расходы.

Акрамя гэтага, колькасць вайскоўцаў — цяпер каля 65 тыс. — давядзецца скарачаць у некалькі разоў.

І з прычыны эканоміі сродкаў, і з прычыны незапатрабаванасці такой колькасці салдатаў ва ўмовах новых відаў войнаў (той жа гібрыднай), дзе перамагчы толькі дзякуючы колькаснаму чынніку немагчыма. Чыноўнікі ж заяўляюць, што гэта скарачаць войска нельга — маўляў, Беларусі ў спадчыну ад СССР дасталіся абшырныя арсеналы, якія трэба ахоўваць.

Пяройдзем да кантрактнага войска разам з Расіяй?

Фінансавы матыў — не адзіная прычына, па якой у Беларусі дагэтуль застаецца прызыўная служба, адзначаюць эксперты. Для Беларусі праблематычна перайсці на кантрактную аснову, калі ў Расіі, з якой наша дзяржава мае шчыльныя сувязі ў вайсковай сферы, застаецца ўсеагульны прызыў.

Здымак Сяргея Гудзіліна

Здымак Сяргея Гудзіліна

Дарэчы, у самой Расіі адсутнічае цэласнае бачанне таго, якім мусіць быць войска. Калі ў 2013 г.расійскі міністр абароны Сяргей Шайгу заявіў, што ў дзяржаве ніколі не будзе кантрактнага войска — маўляў, завялікая тэрыторыя для гэтага, у 2015 г. ён выразіў спадзеў, што ў будучыні расійскае войска стане напоўніцу прафесійным. Пакуль у планах расійскіх вайскоўцаў — да 2020 г. мець 2/3 вайскоўцаў -“кантрактнікаў”. У Беларусі цяпер прапарцыйна суадносіны паміж прызыўнікамі і прафесіяналамі выглядаюць прыкладна 40% на 60%. 

Кантрактная служба як вырашэнне сацыяльных праблем

Прыхільнікі прафесійнага войска сцвярджаюць, што прызыўная сістэма спрыяе росквіту карупцыі і “дзедаўшчыны” ў той час, як у кантрактным войску гэтыя з’явы сустракаюцца радзей.

Акрамя гэтага, прафесійная служба часткова б дапамагла адолець праблему беспрацоўя (асабліва, моладзевага), а разам з ім — і злачыннасці.

Эксперты “Ліберальнага клуба”, які паслядоўна выступае да пераход да кантрактнага войска, прыводзяць яшчэ адзін довад — паводле еўрапейскіх даследванняў, чалавек, які адслужыў у войску, на 15% скарачае вытворчасць працы ў будучыні. Канешне, патэнцыйныя страты ад гэтага для бюджэта падлічыць складана, аднак гэтая тэза можа служыць контраргументам для тых, хто выступае супраць прафесійнага войска выключна з эканамічных прычын.

Плюс кантрактнай сістэмы і ў тым, што падвысіцца прэстыж такога занятку, як служба ў войску. Цяпер жа папулярна думка, што ў войску служаць толькі невукі альбо тыя, хто не змог адкупіцца. Таксама прафесійнае войска дапаможа вырашыць даўняшнюю дылему пра свабодны дабраахвотны выбар чалавека — служыць альбо не.

Калі не хоча служыць  — ці будзе абараняць?

Пытанне пераводу войска на прафесійную аснову дагэтуль абмяркоўвалася без уліку рэальнай пагрозы нападу на нашу краіну. Падзеі ва Украіне прымушаюць зважаць на новую праблему — а ці гатовыя салдаты, якія пайшлі служыць пад прымусам, без асэнсавання значнасці і адказнасці свайго занятку, абараняць краіну ў выпадку вайсковай агрэсіі, напрыклад, з боку той жа Расіі?

Такім чынам, кантрактнае войска — больш актуальнае пытанне, чым гэта можа падацца на першы погляд.

Нягледзячы на эканамічны заняпад у дзяржаве, адсутнасць  палітычнай волі ў кіраўніцтва краіны ды іншыя перашкоды, праблему войска варта ўздымаць і публічна абмяркоўваць, бо гэта можа прама паўплываць на нашую будучыню.

ПаказацьСхаваць каментары
Вам спадабаецца
Рыгор Астапеня· 16 Жніўня
Прыгожы ролік пра страшнае беларускае кіно
Прыгожы ролік пра страшнае беларускае кіно
Усё што вы хацелі даведацца пра дзяржаўнае кіно, але пра яго наагул сорамна размаўляць.
Зміцер Лысюк· 7 Жніўня
Не ІТ адзіным. Куды інвеставаць у Беларусі
Не ІТ адзіным. Куды інвеставаць у Беларусі
Чатыры напрамкі, якія могуць быць цікавыя для замежнага капіталу.
Стас Гарэлік· 4 Ліпеня
Як Беларусі патрапіць на наступны чэмпіянат свету
Як Беларусі патрапіць на наступны чэмпіянат свету
Трэба развіваць крэатыўны дзіцячы футбол і прыцягваць легіянераў, але нават тут без палітычных і эканамічных рэформаў не абысціся.