Рэгіёны паміраюць і надышоў час клікаць туды ўніверсітэты

Пераезд сталічных універсітэтаў у рэгіёны ды станаўленне лакальных ВНУ дасць імпульс мясцоваму развіццю, які мае эканамічныя рацыі ды падмацоўваецца сусветным досведам. Вось прынамсі чатыры нагоды развіваць універсітэты ў рэгіёнах.
Вадзім Мажэйка· 9 Сакавіка
Рэгіёны паміраюць і надышоў час клікаць туды ўніверсітэты

Мэтанакіраваная дэцэнтралізацыя спрыяе развіццю

Сёння Беларусь – гіперцэнтралізаваная краіна. Блізу 20 % насельніцтва жыве ў Мінску, тут адбываецца большасць цікавых падзей, тут сканцэнтраваная самая лепшая інфраструктура. У Мінску засяроджана 54 % універсітэтаў і столькі ж адсоткаў студэнтаў.

Вышэйшая адукацыя Беларусі, 2016/2017 год
Create pie charts

То бок канцэнтрацыя вышэйшай адукацыі ў Мінску ў два з паловай разы большая нават за канцэнтрацыю тут усяго насельніцтва нашай краіны. Залішняя цэнтралізацыя – гэта транспартны калапс і касмічныя кошты ў сталіцы ды стагнацыя і пустэча ў рэгіёнах. Адзін з прызнаных спосабаў барацьбы з гэтым – выносіць у рэгіёны пункты прыцягнення людзей ды капіталаў: буйныя прадпрыемствы ды дзяржаўныя ўстановы (напрыклад, парламент Грузіі пераехаў у Кутаісі).

Такім пунктам прыцягнення рэсурсаў з’яўляюцца і ўніверсітэты. Моладзь з усёй Беларусі з’язджаецца ў Мінск у тым ліку і таму, што тут можна атрымаць годную  адукацыю.

Універсітэты прыцягваюць бюджэтнае фінансаванне, вязуць з сабой грошы і моладзь.

Яны ствараюць попыт на сучасныя побытавыя ўмовы, а бізнес гэты попыт задавальняе. Так развіваюцца клубы ды кінатэатры, піцэрыі ды хіпста-бары, гандлёвыя цэнтры і гэтак далей.

Таму варта не толькі ўзмацняць ВНУ ў рэгіёнах, але і наўпрост выносіць туды ўніверсітэты з Мінска. Гэта вялікі ды доўгі працэс, аднак ён будзе спрыяць раўнамернаму развіццю рэгіёнаў і эканамічным бенефіцыям.

Гэта дазваляе ашчадзіць грошы

У рэгіёнаў хапае эканамічных пераваг перад Мінскам. Зямля там танная і яе наогул болей, таму рэалістычна будаваць новыя навучальныя карпусы ды інтэрнаты без касмічных выдаткаў, прычым побач адно з адным. Гэта не толькі зручна выкладчыкам і студэнтам, але і дапамагае стварыць атмасферу кампуса. Зрэшты, і без інтэрнатаў у рэгіёне можна знайсці сабе кватэру па меншым кошце. Жыццё ў рэгіёнах наогул больш таннае.

Сёння беларуская адукацыя каштуе ўсё болей: і аплата вучобы, і дадатковыя выдаткі накшталт здымнай кватэры. Гэты цяжар робіцца невыносным для сем’яў з тых жа рэгіёнаў, калі дома працы няма, а дзяцей хочацца накіраваць на вучобу ў добры ўніверсітэт.

Пераезд у рэгіёны дазволіць знізіць выдаткі бацькоў і студэнтаў.

Зрэшты, не ў накладзе застаецца і дзяржава. Пераезд універсітэтаў у рэгіёны патрабуе напачатку пэўных выдаткаў, асабліва на будаўніцтва. Але адначасова вызваляцца дарагія будынкі ды зямля ў цэнтры сталіцы. Іх можна як прадаць інвестару пад камерцыйную забудову, гэтак і выкарыстоўваць у якасці сучасных крэатыўных кластараў.

Універсітэты – частка комплекснага развіцця рэгіёнаў

Немагчыма стварыць ва ўмоўных Баранавічах крутую ІТ-акадэмію і чакаць, што з нейкага перапуду туды паедуць класныя выкладчыкі і студэнты – рэформы па развіцці рэгіёнаў мусяць быць комплексныя.

Трэба развіваць транспартныя сувязі (хутчэй, бізнес-лініі Белчыгункі, а не збяднелыя дзяржаўныя аўтапаркі). Варта клапаціцца пра медыцыну (сёння ў рэгіёнах у паўтара раза меней лекараў, чым у Мінску) ды іншыя сацыяльныя паслугі. Дзяржаве тут не варта браць непад’ёмны фінансавы цяжар, разумней будзе ствараць умовы для прыватных ініцыятыў (бо нават развіццё прыватных школ – добрая ідэя).

Менавіта недахопам комплекснасці можна ў значнай ступені тлумачыць мінулыя паразы Беларусі ў розных спробах рэгіянальнага развіцця – ад аграгарадкоў да гарадоў-спадарожнікаў. Швейцарскі цягнік, раён танных панэлек ці сучасны вясковы дом – самі па сабе яны не могуць кардынальна змяніць жыццё ў рэгіёне і прыцягнуць туды людзей ды грошы.

Трэба працаваць сістэмна, а ўніверсітэт – добрая нагода пачаць ды паспрабаваць.

Зрэшты, студэнт разумее, што едзе туды толькі на 4 гады, гэта не доўгатэрміновы выбар, эксперыментаваць так лягчэй.

Сусветны досвед: рэгіянальныя ўніверсітэты могуць добра працаваць

Гарвардскі ды Оксфардскі ўніверсітэты знаходзяцца зусім не ў сталіцах. Але рэгіянальныя ВНУ, да прыкладу, выдатна працуюць і ў блізкіх да Беларусі краінах.

У маленькай Літве таксама хапае праблем з залішняй цэнтралізацыяй (18 % насельніцтва жыве ў Вільні), аднак шэсць моцных ВНУ працуюць у Каўнасе; тры з іх уваходзяць у ТОП-6 універсітэтаў Літвы. У Польшчы ўніверсітэты ёсць, бадай, у кожным мядзведжым куце, пра што на асабістым досведзе даведаліся беларускія стыпендыяты праграмы імя Каліноўскага. Трэцяе месца сярод украінскіх універсітэтаў займае Сумскі, чацвёртае – Харкаўскі, моцныя ВНУ ёсць у Львове.

На жаль, патэнцыял беларускіх рэгіянальных універсітэтаў на сёння далёка не раскрыты.

У сусветных рэйтынгах іх пазіцыі жахлівыя: у Webometrics Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт (ГрДУ) займае 3122 месца, Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт (ГДУ) – 4295, у іншых пазіцыі яшчэ горшыя. Не ратуе і рэйтынг беларускага Міністэрства адукацыі: ГрДУ на сёмым месцы, ГДУ – на дзявятым, Віцебскі медыцынскі ўніверсітэт – на восьмым. Сярод вучэльняў, у якія паступаюць з найвышэйшымі прахаднымі баламі, адзначыліся таксама толькі ГДУ (“Правазнаўства”, 363) і Віцебскі медыцынскі (“Фармацыя”, 333).

Не існуе звестак пра паходжанне студэнтаў рэгіянальных ВНУ, аднак выглядае, што там навучаецца пераважна мясцовая моладзь альбо юнакі ды дзяўчаты з іншых рэгіёнаў, але не са сталіцы. Калі хлопец з Мінска ці Гродна паедзе ў Мазыр – гэта будзе здзіўляльным выключэннем. Але для еўрапейца няма нічога дзіўнага ў тым, каб ехаць з аднаго рэгіёна ў другі дзеля цікавай спецыяльнасці. Гэтак едзе моладзь і ў Каўнас ды Львоў.

Паедуць маладзёны і ў беларускія рэгіёны, калі там будуць даваць годную адукацыю. І гэткі рух можа стаць свежым подыхам, штуршком для развіцця рэгіёнаў.

ПаказацьСхаваць каментары
Вам спадабаецца
Вадзім Мажэйка· 14 Жніўня
Пяць крокаў да дзяржаўнага сэрвісу з чалавечым тварам
Пяць крокаў да дзяржаўнага сэрвісу з чалавечым тварам
У Беларусі дагэтуль часам даводзіцца прайсці пяць колаў пекла, каб атрымаць ад дзяржавы патрэбную паперку. Грузія, Украіна ды нават Расія ўжо рэфармуюць гэтую сістэму.
Рыгор Астапеня· 14 Ліпеня
Час для анлайну. Як вывесці беларускую адукацыю з ХХ стагоддзя
Час для анлайну. Як вывесці беларускую адукацыю з ХХ стагоддзя
Цана дыплома беларускага ўніверсітэта перавышае якасць адукацыі. Тэхналогіі могуць гэта змяніць.
Вадзім Мажэйка· 6 Ліпеня
Як рэанімаваць мясцовае самакіраванне: украінскі досвед
Як рэанімаваць мясцовае самакіраванне: украінскі досвед
Новая структура мясцовага самакіравання можа ўтварацца хаатычна, галоўнае – пры падтрымцы грамадскасці і ў адпаведнасці з прынцыпам субсідыярнасці.