Найміты – расійская зброя ў Афрыцы

Удзел расійскіх прыватных ваенных кампаніяў у Афрыцы імкліва расце, а разам з ім, іх палітычны і эканамічны ўплыў.
Сяргей Суханкін (Еўрапейская рада па міжнародных дачыненнях) · 29 Лістапада 2018
Найміты – расійская зброя ў Афрыцы
Фота: Міністэрства абароны Расіі

Забойства трох расійскіх журналістаў у Цэнтральнаафрыканскай Рэспубліцы ў ліпені 2018 года выклікала новую хвалю занепакоенасці з нагоды прысутнасці Расіі ў Афрыцы. Паколькі журналісты расследавалі дзейнасць расійскіх арганізацыяў – прыватных ваенных кампаній (ПВК), шырока распаўсюдзіліся чуткі аб тым, што яны былі забітыя па загадзе расійскай дзяржавы, што пашырае сваю прысутнасць на кантыненце. Гэта тлумачэнне падобна на праўду: пасля многіх гадоў незаўважнай прысутнасці ў багатай рэсурсамі, але палітычна нестабільнай Цэнтральнай Афрыцы Крэмль у справе свайго вяртання ў рэгіён моцна разлічваў на ПВК – эканамічна эфектыўны і дзейсны інструмент гібрыднай канфрантацыі.

Расія ўмацоўвае эканамічныя і палітычныя сувязі з Афрыкай.

Вартасць расійскага гандлю з афрыканскімі краінамі вырасла з $ 3,4 млрд у 2015 годзе да $ 14,5 млрд у 2016 годзе, Крэмль актыўна супрацоўнічае з афрыканскімі дыктатарамі, супраць якіх Захад увёў эканамічныя і палітычныя санкцыі. Сапраўды, прэзідэнт Судана Амар аль-Башыр, як мяркуецца,  ваенны злачынца і спонсар тэрарыстычных групаў, адкрыта звярнуўся па падтрымку да свайго расійскага калегі Уладзіміра Пуціна. Група Вагнера – самая вядомая расійская фірма, якая вядзе баявыя дзеянні ва Украіне і ў Сірыі, – далёка не адзіная ПВК, якая абслугоўвае палітычныя інтарэсы Крамля за мяжой. Падобных арганізацыяў наймітаў, хутчэй за ўсё, у бліжэйшыя гады чакае пашырэнне, як у памерах, так і ў дыяпазоне дзеянняў.

Стратэгічныя інтарэсы Крамля ў Афрыцы

Падчас халоднай вайны Масква разглядала Афрыку праз прызму ідэалагічнай канфрантацыі з капіталістычным Захадам, лічачы, што дэкаланізацыя на кантыненце дала магчымасць уцягнуць новыя дзяржавы ў савецкую сферу ўплыву. Савецкая “гонка за Афрыку” сутыкнулася са спробамі Захаду захаваць там свой уплыў, што прывяло да разбурэнняў і галечы на кантыненце. Грамадзянскія вайны ў Эфіопіі (1974-1991 гады) і Анголе (1975-2002 гады) забралі мільёны жыццяў.

У сваім моцным жаданні выйграць бітву за Афрыку, Масква ахвяравала астранамічнымі рэсурсамі – і ў асноўным, безвынікова.

Распад Савецкага саюзу ў 1991 годзе вымусіў Крэмль зысці з кантыненту. Ён вярнуўся толькі ў 2005 годзе, калі ў Афрыцы быў заўважаны значны рост расійскіх інвестыцыяў. На гэты раз, аднак, стратэгія Крамля не мела ідэалагічнага складніка: яе галоўным матывам стала прыбытковасць. За апошнія тры гады Масква значна актывізавала свой удзел у Афрыцы. Кульмінацыяй працэсу стала паездка міністра замежных справаў Расіі Сяргея Лаўрова ў Анголу, Намібію, Мазамбік, Зімбабвэ і Эфіопію ў пачатку гэтага года.

Нягледзячы на амбіцыйную рыторыку Масквы, Расія ў Афрыцы мае нязначныя эканамічныя перспектывы. Але на кантыненце ў Расіі ёсць іншыя моцныя бакі. Па-першае, Масква не адчувае ніякіх згрызотаў сумлення наконт супрацы з урадамі з дрэннай рэпутацыяй у галіне правоў чалавека, асабліва з ЦАР, Суданам, Дэмакратычнай Рэспублікай Конга і Бурундзі. Па-другое, Расія ўмела выкарыстоўвае гістарычныя крыўды і адраджае антызаходнія настроі, як яна гэта робіць у Анголе, Эфіопіі і Мазамбіку. Па-трэцяе, Расея прадае адносна недарагое ўзбраенне і іншую вайсковую тэхніку. Нарэшце, яна гатовая прадаставіць афрыканскім урадам недарагія кансультацыйныя паслугі і паслугі бяспекі з дапамогай ПВК.

Роля расійскіх ПВК

Пуцін публічна падтрымаў стварэнне груп наймітаў у 2012 годзе, але афіцыйна яны застаюцца незаконнымі ў Расіі.

Хоць Крэмль і адмаўляецца прызнаваць іх існаванне, ПВК сталі важным інструментам расійскай знешняй палітыкі.

Гэта было відавочна як ва ўкраінскім канфлікце, так і ў сірыйскай грамадзянскай вайне. Выкарыстоўваючы нерэгулярныя ўзброеныя групы, Масква атрымала раскошу праўдападобнага адмаўлення: магчымасць адначасова быць і не быць бокам канфлікту, тым самым пазбегнуўшы публічнай адказнасці за ахвяры вайны. Добрым прыкладам гэтага з’яўляецца рэакцыя Крамля на знішчэнне падраздзялення Групы Вагнера ў Сірыі на пачатку 2018 года.

Пасля выкарыстання Украіны ў якасці палігона, расійскія ПВК ў Сірыі спазналі росквіт. У адрозненне ад сваіх заходніх калегаў, там яны праводзілі наступальныя вайсковыя аперацыі. Для Масквы ПВК сталі незаменным сродкам у рэалізацыі сваёй асіметрычнай стратэгіі ў зонах канфліктаў, якая палягае на выкарыстанні падкантрольных дзяржаве сілавых адзінак ва ўмовах лакальнага ваеннага канфлікту для дасягнення эканамічных мэтаў (як гэта відаць з захопу Расіяй нафтагазавых рэсурсаў і інфраструктуры).

Расійскі варыянт экспарту бяспекі

Пакуль што расійскія ПВК былі выяўленыя ў трох афрыканскіх краінах. Нягледзячы на вядомасць Башыра, а магчыма менавіта праз яе, выглядае, што Масква выбрала яго ўрад у якасці аднаго з сваіх ключавых афрыканскіх саюзнікаў. Дыктатар некалькі разоў наведваў Расію, крытыкуючы ЗША і заклікаючы Маскву “выратаваць Афрыку, як яны гэта зрабілі з Сірыяй”. Аўтарытэтныя расійскія крыніцы раскрылі інфармацыю пра “членаў расійскіх ПВК, як мяркуецца, з групы Вагнера, якія дзейнічаюць у Судане”. Ігар “Стралкоў” Гіркін выкрыў аналагічныя факты пра дзейнасць такіх групаў ва Украіне.

Акрамя сваіх багатых прыродных рэсурсаў (у прыватнасці, запасаў нафты) і патрэбы ў інвестыцыях у інфраструктуру, Судан валодае геаграфічнымі перавагамі: на ўсім працягу Паўночнай і Паўднёвай Афрыкі Судан можа забяспечыць стратэгічна важны доступ да Афрыканскага Рогу. Таму Расія магла б шмат што атрымаць ад супрацы з Суданам, уключаючы доступ да суданскіх партоў і нават дазвол на будаўніцтва ваенна-марской базы на ўзбярэжжа Чырвонага мора.

Між тым, прэзідэнт Фастэн-Аршанж Туадэра нарэшце пацвердзіў чуткі, што “расійскія вайсковыя інструктары” ажыццяўляюць місію па бяспецы і навучанні ў ЦАР. Краіна, неверагодна багатая золатам, дыяментамі і ўранам, апынулася ахопленая жорсткім супрацьстаяннем паміж мноствам узброеных і ваенізаваных груповак. Палітычная нестабільнасць ЦАР, міжнародная ізаляцыя і няздольнасць самастойна здабываць прыродныя рэсурсы робяць краіну ідэальнай “аперацыйнай” пляцоўкай для Расіі. Расійская ПВК “Патрыёт”, цесна звязаная з ФСБ, МЗС і расійскімі паветрана-касмічнымі сіламі, праводзіць сумнеўныя місіі ў ЦАР (і адтуль далей), у тым ліку мяркуецца, што яна мае дачыненне да забойства трох расійскіх журналістаў у гэтай краіне.

Бурундзі дэманструе новую мадэль таго, як Расія магла б выкарыстоўваць ПВК ў Афрыцы і іншых рэгіёнах.

Расейскае інфармагенцтва “Дождь” сцвярджае, што краіна з’яўляецца тэатрам аперацыяў як для групы Вагнера, так і для “Патрыёта”. Сапраўды, генерал-палкоўнік (у адстаўцы) Леанід Івашоў, прэзідэнт Акадэміі геапалітычных праблемаў, пацвердзіў, што “Патрыёт” прысутнічае ў Бурундзі. Выглядае, гэтыя дзве ПВК выконваюць у Бурундзі розныя функцыі: у той час як група Вагнера займаецца галоўным чынам ваеннымі задачамі, “Патрыёт”  (дзе лепш плацяць і якая лепш тэхнічна забяспечаная) гарантуе бяспеку і абараняе важных людзей і аб’екты інфраструктуры.

Магчымасці для Расіі

Паколькі Ігзэкутыў Аўткамз (Executive Outcomes), ПВК, якая некалі дамінавала на афрыканскім кантыненце, даўно зышла ў нябыт, а многія місіі па падтрымцы міру на кантыненце апынуліся неэфектыўнымі, урады ў Цэнтральнай Афрыцы, як бачна, усё больш спадзяюцца на новыя групы наймітаў. Гэтыя групы, верагодна, будуць граць важную ролю ў барацьбе буйных дзяржаваў за ўплыў у рэгіёне, ствараючы магчымасці для Расіі. Выглядае, што дыктатарам краінаў рэгіёну даспадобы расійскі падыход: забеспячэнне абароны і навучання ў абмен на правы на рэсурсы і/або інфраструктурныя кантракты. З улікам усіх гэтых фактараў верагодна, што колькасць расійскіх ПВК ў Афрыцы і маштабы іх дзейнасці будуць хутка расці.

ПаказацьСхаваць каментары
Вам спадабаецца
Рыдван Бары Уркоста (Еўрапейская рада па міжнародных дачыненнях) · 6 Жніўня
Унутры Севастопаля: горад-бунтар наносіць зваротны ўдар
Унутры Севастопаля: горад-бунтар наносіць зваротны ўдар
Самая прарасійская частка Крыма таксама з’яўляецца крыніцай галаўнога болю для Масквы. Ці здолее Крэмль умацаваць свой уплыў у Севастопалі?
Рыгор Астапеня· 3 Жніўня
Ніякай драмы! Тлумачым кожны беларуска-расійскі канфлікт
Ніякай драмы! Тлумачым кожны беларуска-расійскі канфлікт
Тры рэчы, якія варта ведаць пра дачыненні паміж Мінскам і Масквой.
Павел Зерка (Еўрапейская рада па міжнародных дачыненнях) · 30 Ліпеня
Сем выклікаў для Урсулы фон дэр Ляен
Сем выклікаў для Урсулы фон дэр Ляен
Перад Урсулай фон дэр Ляен стаяць сем асноўных выклікаў. Ёй трэба вынайсці магічную формулу, каб сабраць палітычныя пазлы Еўрапейскага саюза.