Беларусь – краіна нявольніцтва, паводле сусветных рэйтынгаў. Гэта справядліва?

Чаму лічыцца, што сучаснае нявольніцтва ў Беларусі на ўзроўні Бурундзi.
Зміцер Лысюк· 12 Лістапада 2018
Беларусь – краіна нявольніцтва, паводле сусветных рэйтынгаў. Гэта справядліва?

Для большасці людзей слова “рабства”, хутчэй за ўсё, асацыюецца з эпохай Старажытнасці або з рабаўладальніцкай Амерыкай. І вядома, складана ўявіць, што яно існуе ў сучасным свеце. Прынамсі ў Еўропе і, адпаведна, у Беларусі.

Аднак эксперты з аўстралійскай арганізацыі Walk Free Foundation думаюць інакш. У сваім апошнім даследаванні яны сцвярджаюць, што каля 40 млн людзей у свеце сёння з’яўляюцца ахвярамі нявольніцтва. Прычым 103 тыс. з іх жывуць у Беларусі і з’яўляюцца ахвярамі прымусовай працы.

То бок нявольнікаў у Беларусі столькі, колькі жыхароў у Салігорску.

Неміласэрны да Беларусі і Дзяржаўны дэпартамент ЗША, які штогод публікуе Trafficking in Persons Report – даследаванне, прысвечанае пытанню сучаснага рабства. Ужо чацвёрты год запар Беларусь у ім аказваецца ў кампаніі краінаў з найгоршым рэйтынгам – з такімі як, напрыклад, Бурундзі або Конга.

Аўтары даследавання вылучаюць тры асноўныя віды сучаснага рабства: сексуальнае, бытавое і прымусовую працу. І асноўныя праблемы Беларусі акурат з апошняй.

Прымусовая праца

Без лішняй сціпласці можна сказаць, што ў гэтай сферы Беларусь вядомая сваймі ўнікальнымі ноў-хаў і можа даць фору іншым краінам.

Дэкрэт аб дармаедстве. Беларусь з’яўляецца адзінай краінай у свеце, дзе за тое, што чалавек не працуе, ён не толькі не атрымлівае фінансавую дапамогу ад дзяржавы (памаўчым пра ганебную дапамогу па беспрацоўі), але і яшчэ застаецца вінны дзяржаве.

І ўжо не так важна, што ўлада ў пэўным сэнсе дала задні ход, памяняўшы стары дэкрэт на новы, а з ім і форму пакарання (замест разавага штрафу – 100 % аплаты некаторых відаў камунальных паслуг). Сутнасць засталася ранейшай – беларусы, якія не маюць асаблівай прычыны, каб не працаваць, абавязаныя працаваць або інакш будуць пакараныя.

Суботнікі. Мы таксама вылучаемся тым, што беларуская дзяржава бясплатна выкарыстоўвае працу людзей, заганяючы беларусаў добраахвотна-прымусовым чынам прыбіраць двары, саджаць дрэвы і ўдзельнічаць у будоўлях. А заробленыя на суботніках грошы ідуць на фінансаванне дзяржаўных праектаў.

Чым не форма сучаснага нявольніцтва, у якую ўцягнутыя сотні тысяч (а, можа, і мільёны) беларусаў? Асабліва ўлічваючы тое, што адмова ад удзелу можа пагражаць непадаўжэннем кантракта, нявыплатай прэміі і іншымі санкцыямі з боку працадаўцы (дзяржавы).

Студэнты на бульбе і салдаты на працах. Нягледзячы на ​​тое, што многія пакаленні беларусаў прывыклі да гэтай традыцыі і ў цэлым у грамадстве да гэтага няма негатыўнага стаўлення, заходнія эксперты падобную практыку лічаць заганнай.

І, напэўна, маюць рацыю. Усё ж такі студэнты едуць на бульбу не па сваёй волі, а з-за страху быць пакаранымі. Калі б не было гэтай “слаўнай” традыцыі, напэўна, можна было б пазбегнуць гібелі 13-гадовай школьніцы, якая загінула пад коламі грузавога аўтамабіля на ўборцы бульбы пад Маладзечнам.

Бясплатная праца ў турмах і лячэбна-працоўных прафілакторыях. Не сакрэт, што ў калоніях зняволеныя працуюць фактычна бясплатна, атрымліваючы на ​​рукі максімум некалькі дзясяткаў рублёў. Адбываецца гэта таму, што паміж зняволенымі і наймальнікамі не заключаюцца працоўныя кантракты.

У выніку знаходжанне ў турме мае форму ўзаконенага рабства, бо адміністрацыя калоніі фактычна сама вызначае правілы працы.

Калі б існавала справядлівае стаўленне да працы зняволеных, пасля турмы, маючы нейкія грошы на рахунку, яны б маглі распачынаць новае жыццё з большай упэўненасцю, што яны могуць пражыць без новых злачынстваў.

Падобная сітуацыя адбываецца і ў лячэбна-працоўных прафілакторыях, куды трапляюць беларусы (каля 7 тыс. у год), якія пакутуюць ад алкагольнай і наркатычнай залежнасці. У гэтых установах яны могуць знаходзіцца да 18 месяцаў і да таго ж абавязаныя там працаваць, атрымліваючы зусім невялікія грошы.

Дарэчы, накіроўваюцца туды людзі, якія не здзейснілі крымінальнага злачынства, што паводле праваабаронцаў з’яўляецца непрымальным. Акрамя Беларусі падобныя ўстановы сёння маюць толькі Туркменістан і Прыднястроўе.

Сексуальнае нявольніцтва

У параўнанні з прымусовай працай тэма сексуальнай эксплуатацыі ў даследаванні згадваецца мінімальна, бо з гэтым у нас няшмат праблемаў. Паводле афіцыйнай статыстыкі, штогод у Беларусі ўсё меней з’яўляецца ахвяраў унутранай (на тэрыторыі Беларусі) і знешняй (у выпадку з людзьмі, вывезенымі за мяжу) сексуальнай эксплуатацыі.

А з 2011-га года колькасць ахвяраў унутранай эксплуатацыі пераважае над колькасцю ахвяраў эксплуатацыі знешняй (раней апошніх было ў два-тры разы больш, а ў 2006-ым – у дзевяць разоў больш).

 

 

Не будзе памылкай сказаць, што беларускія ўлады не заплюшчваюць вочы на ​​праблему. Гэта відаць па тым, што пытанне гандлю людзьмі і сексуальнай эксплуатацыі не з’яўляецца палітычна адчувальным (у параўнанні, напрыклад, з дармаедамі і суботнікамі).

Бытавое рабства

Што тычацца бытавога рабства, то тут Дзярждэп не знайшоў якіх-небудзь праблем у Беларусі. Напэўна, у Беларусі ёсць выпадкі бытавога рабства і не ўсе з іх атрымоўваецца выявіць.

Аднак маштаб праблемы, відавочна, не крытычны.

Напрыклад, толькі нядаўна першы раз у гісторыі краіны была ўзбуджаная крымінальная справа за выкарыстанне нявольніцкай працы. Каб мець дах над галавой, 25-гадовая дзяўчына была вымушаная даглядаць дзяцей, прыбірацца ў хаце, а таксама жабраваць.

Калі коратка, тэма сучаснага рабства актуальная для Беларусі, і месца ў хвасце рэйтынга краіна, мабыць, заслужыла. Аднак у той жа час гэтую праблему даволі лёгка вырашыць. Бо найбольшую занепакоенасць у міжнароднай супольнасці выклікае тэма прымусовай працы, а гэта тое, што беларускае кіраўніцтва ў стане выправіць. Абы было жаданне.

ПаказацьСхаваць каментары
Вам спадабаецца
Дзевяць рэчаў, за якімі варта сачыць падчас парламенцкай кампаніі
Дзевяць рэчаў, за якімі варта сачыць падчас парламенцкай кампаніі
Тлумачым на гіфках, як ацэньваць, што будзе з беларускім парламентам пасля лістападаўскіх выбараў. 
Зміцер Лысюк· 17 Жніўня
Ці патрэбныя Беларусі інвестыцыі любым коштам?
Ці патрэбныя Беларусі інвестыцыі любым коштам?
Як будаўніцтва шкодных вытворчасцяў ператвараецца ў палітычную праблему. 
Зміцер Лысюк· 22 Ліпеня
Армія Беларусі: што рабіць з прызывам і ці патрэбна кантрактнае войска ў краіне
Армія Беларусі: што рабіць з прызывам і ці патрэбна кантрактнае войска ў краіне
Як без радыкальных захадаў можна палепшыць сітуацыю ў войску.