Трамп супраць ЕС: тупік нарматыўнага падыходу

Падзелены ЕС – з нестабільнай Германіяй, Вялікабрытаніяй у працэсе выйсця і дзяржавамі-раскольнікамі з Цэнтральнай і Усходняй Еўропы – цікавы для ЗША толькі як саюзнік у суперніцтве з Расіяй і Кітаем.
Вэсэла Чэрнева (Еўрапейская рада па міжнародных дачыненнях) · 12 Ліпеня 2018
Трамп супраць ЕС: тупік нарматыўнага падыходу

«Я адчуваю сябе выдатна. Мы збіраемся правесці цудоўнае абмеркаванне, і, я думаю, нас чакае велізарны поспех. Гэта будзе надзвычайны паспех. Гэта гонар для мяне. І ў нас будуць цудоўныя адносіны, у мяне няма ніякіх сумневаў».

Шмат хто хацеў бы чуць такія прыемныя словы ад прэзідэнта ЗША Дональда Трампа ў дачыненні да ягоных еўрапейскіх калегаў: да Юнкера ці Туска, або хаця б гаспадара саміту Вялікай сямёркі Трудо ці ягонага любімага француза – Макрона. Аднак, прыведеная вышэй цытата не з саміту Вялікай сямёркі ў Канадзе, а, канешне ж, з сустрэчы з паўночна-карэйскім дыктатарам Чэн Ынам у Сінгапуры.

Расчараванне еўрапейцаў тонам і манерамі паводзінаў Трампа, яго ігнараванне еўрапейскіх аргументаў супраць гандлёвых абмежаванняў толькі нарасталі на фоне шматлікіх шчодрых кампліментаў у адрас Кіма. «Я даведаўся, што ён вельмі таленавіты чалавек. Я таксама даведаўся, што ён вельмі любіць сваю краіну».

Улічваючы адчайныя – але цалкам паспяховыя – намаганні Кіма захаваць сваю асабістую дыктатуру праз наўпроставыя перамовы з ЗША, словы пра ягоную “любоў да сваёй краіны” гучыць яшчэ больш недарэчна для раздражнёных еўрапейцаў. Амерыканскі гігант, які аднойчы дапамог еўрапейскім краінам адолець экстрэмізм, што прывёў да Другой сусветнай вайны, і які ў 1989 годзе перамог таталітарызм, цяпер, падобна, сам забыўся пра заходнія каштоўнасці і разбурае давер паміж заходнімі саюзнікамі.

Некалькі тыдняў, якія папярэднічалі сустрэчы ў Сінгапуры, былі поўныя напружанасці паміж двума берагамі Атлантыкі. Выхад ЗША з пагаднення з Іранам сталася для еўрапейскіх лідэраў калі не нечаканасцю, дык абразай. Як напісаў у «Вашынгтон пост» былы прэм’ер-міністр Швецыі Карл Більдт, «гэта была масіраваная атака на суверэнітэт еўрапейскіх краінаў». Скасаванне міжнароднай дамовы і пагроза ўвесці ўскосныя санкцыі супраць еўрапейскага бізнесу відавочна супярэчыла духу саюзніцкіх дачыненняў. Тое, што Трамп крыху залагодзіў стасункі з французскім прэзідэнтам Макронам, не перашкодзіла яму чыніць напады на еўрапейскія кампаніі як праз выхад з пагаднення з Іранам, так і праз увядзенне тарыфаў на сталь і алюміній. Захады ў адказ працуюць павольна і з абмежаваным эфектам.

Еўропа эканамічна залежыць ад ЗША, але яна больш ня можа спадзявацца на асаблівыя саюзніцкія дачыненні ці нават на здаровы сэнс.

Трамп дадаў новае вымярэнне да свету непрадказальных лідараў: ён паводзіць сабе па-драпежніцку ва дачыненнях унутры Захаду, як адназначна паказала сустрэча Вялікай сямёркі.

Праблема Еўрапейскага саюза палягае ў тым, што як бы ён не кіраваўся сваімі інтарэсамі, гэта ўсё ж утварэнне, якое грунтуецца на правілах і каштоўнасцях – нарматыўная сіла. Хоць магчыма ЗША заўсёды было больш зручна мець дачыненне з нацыянальнымі дзяржавамі, яны ўсё ж разумелі, што еўрапейская інтэграцыя – гэта выніковы прадукт працэсу замірэння на кантыненце, што адбываўся пад іхнай эгідай; інтэграцыя зніжае выдаткі на бяспеку і комплексна арганізуе эканоміку і палітыку на аснове агульных каштоўнасцяў. Момант, калі Амерыка адвярнулася ад Еўропы за часамі кіраўніцтва Абамы, было не так цяжка пераадолець, бо каштоўнасці і давер да міжнародных нормаў заставаліся нязменнымі. З моманту, калі Амерыка ператварылася ў гульца-самадура, якім рухае «майстэрства заключаць здзелкі», ЕС у поўнай разгубленасці.

Гэта асабліва праўда што да Германіі, прадукту амерыканскага лідарства пасля Другой сусветнай вайны і, яшчэ раз, у 1989 годзе. Германія кіруецца нарматыўным (Rechtsstaat) і каштоўнасным падыходамі, якія ў яе сучаснай гісторыі ўкараніліся на ўзроўні інстынктаў.

Менавіта таму канцлер Меркель была абвешчанай у мінулым годзе «лідарам вольнага свету», апошнім абаронцам нормаў.

Магчыма, Трамп недалюблівае яе за гэта нашмат больш, чым за «кепскую ўгоду», што маюць амерыканскія вытворцы аўтамабіляў у параўнанні з еўрапейскімі. Магчыма, менавіта здымак з саміту Вялікай сямёркі, апублікаваны ў Твітэры камандай Меркель – канцлер павучальна схіляецца над Трампам, Трамп у абарончай позе – стаў сапраўднай прычынай, чаму ЗША адклікалі сваю згоду з рэзалюцыяй саміту, дзе спецыяльна для Трампа ўжываліся размытыя фармулёўкі, але ўсё ж заставаліся фразы супраць пратэкцыянізму і заклікі прытрымлівацца ўсталяваных правілаў гандлю.

Не дзіва, што паслабленне пазіцыі Меркель праз яе кааліцыйных партнёраў, было ў задавальненне для прэзідэнта ЗША: «Нямецкі народ адварочваецца ад ураду ў той час, калі пытанне міграцыі разгойдвае і без таго хісткую берлінскую кааліцыю. У Германіі расце злачыннасць. Вялікую памылку зрабілі па ўсёй Еўропе, калі дазволілі прыехаць мільёнам людзей, якія так моцна і гвалтоўна змянілі сваю культуру!», – напісаў у Твітэры Трамп, відавочна нападаючы на канцлера Германіі.

Трамп абапіраецца на антымігранцкія нацыяналістычныя сілы ў Еўропе, каб паглыбіць падзел унутры грамадстваў, і непазбежна паміж дзяржавамі-чальцамі ЕС. Яго сяброўства з Найджэлам Фаражам – толькі першы з прыкладаў, якіх набярэцца яшчэ шмат.

Але заляцанні да некаторых усходніх дзяржава ў ЕС могуць прывесці да так доўга шуканага расколу.

Пасля выхаду ЗША з пагаднення з Іранам, прэм’ер-міністр Польшчы Матэуш Маравецкі заявіў, што Польшча хацела быць «неафіцыйным пасярэднікам» і растлумачваць дзяржавам-чальцам ЕС пазіцыі кіраўніцтва ЗША і наадварот. Яго заява засталася толькі заявай, але стала небяспечным сігналам, што намаганні Джона Болтана па раз’яднанні ЕС могуць даць вынік.

Успрыманне пагрозы ў Польшчы і краінах Балтыі надае высокую прыярытэтнасць вайсковым захадам ЗША у гэтым рэгіёне і адначасова стварае добры падмурак для стратэгічнага падзелу паміж Захадам і Усходам. Аднак, у якой ступені падзелены ЕС – з нестабільнай Германіяй, Вялікабрытаніяй у працэсе выйсця і дзяржавамі-раскольнікамі з Цэнтральнай і Ўсходняй Еўропы – можа быць цікавы для ЗША?

Памочнік дзяржсакратара Ўэс Мітчэл прадставіў канцэпцыю амерыканскай адміністрацыі, дзе Еўропа выступае ў якасці саюзніка ў стратэгічным суперніцтве з Расіяй і Кітаем. Гэтая (не новая) стратэгія мае ўсе неабходныя ўмовы для належнага хаўрусу: узаемадзеянне на аснове каштоўнасцяў і стратэгічных рашэнняў («Захад – гэта прастора ўпарадкаванай свабоды, якая ахоўваецца моцнымі дзяржавамі, звязанымі разам у лігі і саюзы»; «уцягнутасць – гэта заваяванне сэрцаў і розумаў грамадскасці, для каго памяць аб 1989 і пашырэнні НАТА становіцца ўсё больш аддаленай у часе.»)

У выступе памочніка дзяржсакратара ЕС не згадваўся за выключэннем абзацу пра Заходнія Балканы: «На Балканах, мы павялічваем дапамогу, каб процістаяць расійскаму ўплыву, і шчыльна супрацоўнічаем з ЕС, каб забяспечыць большую стабільнасць». Тым не менш, у сваім выступе ён абазначыў ключавыя кірункі супрацоўніцтва ў сферы бяспекі, як на ўсходзе, так і на поўдні, і нават закрануў тэмы нязгоды, такія як Іран і «Паўночная плынь-2». Сігнал, які ішоў ў ягоным выступе – інтарэсы ЗША ў дачыненні да Еўропы прынцыпова не змяніліся.

Толькі амерыканскі прэзідэнт працягвае спробы зноў запрасіць Расію на саміты Вялікай сямёркі ды выказваецца пра Германію, што ў гандлі яна «горшая за Кітай».

Такім чынам, адказ на пытанне аб інтарэсах ЗША і падыходзе ў адносінах з Еўропай зразумелы: у Трампа і яго бліжэйшага атачэння да Еўропы ў лепшым выпадку меркантыльнае, а ў асноўным негатыўнае стаўленне, якое разыходзіцца са стратэгічным інтарэсам ЗША. Рацыянальная яна ці не, гэтая лінія паводзінаў укаранілася ў Белым доме, і Еўропа павінна навучыцца, як з ёю спраўляцца.

ЕС і Расія застылі ў адкрытым баі адносна нормаў міжнароднага паводзінаў, нядаўна напісала Кадры Ліік з Еўрапейскай рады па міжнародных дачыненнях. Яна рэкамендуе еўрапейцам перавесці іх адзінства ў адносінах да Расеі ў палітычную стратэгію, якая б адлюстроўвала не толькі еўрапейскія каштоўнасці, але і расійскія рэаліі. Тая ж рэкамендацыя можа вельмі добра пасаваць для працы з ЗША на чале з Трампам.

Падобныя тэмы
ЕСЗШАперакладыТрамп
ПаказацьСхаваць каментары
Вам спадабаецца
Лукашэнка і амерыканскія выбары, Мінск культавы і бяда рэгіёнаў
Лукашэнка і амерыканскія выбары, Мінск культавы і бяда рэгіёнаў
Хто пераможа на амерыканскіх выбарах і чаму звальненне супрацоўнікаў дзярж.прадпрыемстваў уратуе бізнес? Адказы ў новым выпуску ідэйнага падкасту.
Рыдван Бары Уркоста (Еўрапейская рада па міжнародных дачыненнях) · 6 Жніўня
Унутры Севастопаля: горад-бунтар наносіць зваротны ўдар
Унутры Севастопаля: горад-бунтар наносіць зваротны ўдар
Самая прарасійская частка Крыма таксама з’яўляецца крыніцай галаўнога болю для Масквы. Ці здолее Крэмль умацаваць свой уплыў у Севастопалі?
Павел Зерка (Еўрапейская рада па міжнародных дачыненнях) · 30 Ліпеня
Сем выклікаў для Урсулы фон дэр Ляен
Сем выклікаў для Урсулы фон дэр Ляен
Перад Урсулай фон дэр Ляен стаяць сем асноўных выклікаў. Ёй трэба вынайсці магічную формулу, каб сабраць палітычныя пазлы Еўрапейскага саюза.