Ці можа галандскі рэферэндум заблакаваць еўраінтэграцыю Украіны?

FAQ па Дамове аб асацыяцыі ЕС з Украінай і што для яе азначае галандскі рэферэндум.
Юлія Мядзвецкая · 7 Красавіка 2016
Ці можа галандскі рэферэндум заблакаваць еўраінтэграцыю Украіны?

6-га красавіка ў Галандыі адбыўся рэферэндум, на якім паводле папярэдніх звестак каля 61 % выбарнікаў прагаласавалі супраць асацыяцыі ЕС з Украінай. Хоць Дамова аб асацыяцыі дзейнічае ў рэжыме часовага выкарыстання ўжо з 1-га студзеня 2016-га, рэферэндум паказвае, што перыпетыі Украіны дагэтуль працягваюцца.

У чым значнасць Дагавора аб асацыяцыі з Украінай?

Дагавор аб асацыяцыі з Украінай – гэта абсалютна новы, комплексны тып дамовы, які налічвае больш за тысячу старонак.

Па-першае, Дамова аб асацыяцыі стварае беспрэцэдэнтныя ўмовы для палітычнага ўзаемадзеяння, бо прадугледжвае рэгулярныя сустрэчы на ​​найвышэйшым узроўні і стварэнне пляцовак для ўзаемадзеяння паміж еўрапейскімі ды ўкраінскімі парламентарыямі, а таксама прадстаўнікамі грамадзянскай супольнасці.

Па-другое, у аснову дамовы лёг прынцып «рынкавай абумоўленасці». Пры выкананні Украінай яе абавязальніцтваў у рамках дагавора ЕС можа прыняць захады па поўным адкрыцці свайго рынку.

Юрыдычныя асобы з Украіны змогуць карыстацца тымі ж правамі, што іх еўрапейскія калегі.

Па-трэцяе, будзе створаны спецыяльны орган для вырашэння спрэчак. А ў выпадках непаразумення паміж еўрапейскімі і ўкраінскімі партнёрамі па тлумачэнні Дамовы можна звяртацца ў суд ЕС. Варта адзначыць, што такая практыка ўводзіцца ўпершыню, што ў чарговы раз пацвярджае ўсёабдымную прыроду дамовы і яе навізну для ЕС.

Прычым тут Галандыя і яе рэферэндум, калі бакамі Дамовы аб асацыяцыі з’яўляюцца Украіна і ЕС?

Дамова аб асацыяцыі з’яўляецца пагадненнем змешанага тыпу. Гэта значыць, што дакумент падпісвае і ратыфікуе не толькі ЕС, але і ўсе краіны-чальцы ЕС. Змешаны тып дамоваў не раз падвяргаўся крытыцы ў ЕС праз працягласць працэдуры ратыфікацыі.

Рэферэндум мае месца ў Галандыі, бо ўнутранае заканадаўства гэтай краіны прадугледжвае такую ​​працэдуру. З 1-га ліпеня 2015-га года ў Галандыі ўступіў у сілу закон, згодна з якім на рэферэндум могуць выносіцца асабліва важныя пытанні нават пасля іх адабрэння дзвюма палатамі парламента. У іншых краінах ЕС згоды парламента можа быць дастаткова.

Ці могуць галандскія ўлады праігнараваць рэферэндум?

Рэферэндум носіць кансультатыўны характар, але пры зафіксаванай яўцы больш за 32 адсоткі «не» галандскага народа ўрад і парламент не змогуць праігнараваць. Падобны прэцэдэнт ужо меў месца ў 2005 годзе, калі Галандыя прагаласавала супраць праекта еўрапейскай канстытуцыі.

Якое выйсце, калі галандцы прагаласавалі супраць?

Было б цынічна, калі б адна краіна як Галандыя магла б заблакаваць уступленне ў сілу цэлай дамовы, якая ўжо часова ўжываецца. ЕС прыйдзецца шукаць выйсце, якім можа стаць Пратакол карэкціроўкі. Паводле гэтага пратакола, Галандыя выйдзе з Дамовы аб асацыяцыі, і на яе тэрыторыі артыкулы дакумента не будуць дзейнічаць.

Але не ўсё гэтак проста. Дамова ўжо атрымала згоду парламента ЕС, засталася толькі Рада ЕС, якая мусіць галасаваць адзінагалосна. І Галандыя павінна будзе прыняць у ім удзел. Застаецца пажадаць Галандыі ўстрымацца, бо калі краіна не галасуе супраць, кансэнсус можа лічыцца дасягнутым.

Дамова цяпер не ратыфікаваная, а значыць не ўжываецца на практыцы?

Не зусім так. Улічваючы, што Дамова аб асацыяцыі з’яўляецца пагадненнем змешанага тыпу, а ўступленне ў сілу такіх дамоваў можа доўжыцца гадамі праз ратыфікацыю кожнай асобнай краінай ЕС, былі знойдзеныя цэлыя два юрыдычныя рашэнні.

Па-першае, артыкул аб часовым прымяненні Дамовы аб асацыяцыі. Гэта значыць, у сілу ўступілі некаторыя пункты дакумента. У выпадку Украіны Дамова аб асацыяцыі мае значную палітычную падаплёку.

Таму ўпершыню ЕС даў згоду на выключна шырокае часовае выкарыстанне.

Яно закранула як эканамічную супрацу, гэтак і вяршэнства права.

Па-другое, заключэнне часовай Дамовы аб гандлі, а эканамічныя інтарэсы ніхто не адмяняў. Варта ўзгадаць, што Дамова аб партнёрстве і асацыяцыі з Беларуссю таксама суправаджалася часовым Дагаворам аб гандлі. Аднак пазней абодва пагадненні былі замарожаныя праз палітычную сітуацыю ў краіне.

Ці распаўсюджваецца прэферэнцыйны гандлёвы рэжым на Крым і Данбас?

Дамова аб асацыяцыі распаўсюджваецца на ўсю тэрыторыю Украіны ў адпаведнасці з міжнародным правам. Украіна і ЕС лічаць анексію Крыма нелегальнай. Таму юрыдычна Крым таксама можа карыстацца прэферэнцыйным гандлёвым рэжымам. Але на практыцы ўсё складаней, бо расійскія ўлады, па-першае, не могуць выдаваць пацвярджэнні аб украінскім паходжанні. Па-другое, Рада ЕС прыняла рэгламент, у якім  забараніла імпарт тавараў з Крыма або Севастопаля ў ЕС.

Наконт Данбаса адмысловых захадаў прынята не было. Але не выключана, што Данбас, падобна як Паўднёвая Асеція і Прыднястроўе, можа разглядацца ў якасці тэрыторыі, на якой дзяржаўныя ўлады не ажыццяўляюць поўнага кантролю і не могуць гарантаваць выканання пунктаў Дамовы аб асацыяцыі. Адпаведна і прэферэнцыйны гандлёвы рэжым для іх уступіць у сілу, калі будуць вырашаныя ўсе тэрытарыяльныя спрэчкі.

Падпісанне Дамовы аб асацыяцыі – шлях у Еўрапейскі Саюз для Украіны?

Украіне вельмі хацелася б у гэта верыць, але ЕС з нагоды перспектываў Украіны выкарыстоўвае стандартныя нейтральныя выразы, як «імкненні да інтэграцыі заўважаныя і ацэненыя».

Дамова аб асацыяцыі ў выпадку Украіны ніякім чынам не звязаная з уступленнем у ЕС. У гэтым яго істотная розніца з Дамовай аб стабілізацыі і асацыяцыі з Заходнімі Балканамі, які кажа пра іх як аб патэнцыйных кандыдатах на ўступленне ў ЕС. У гэтым жа яго розніца з Дагаворам аб асацыяцыі з Турцыяй, які закліканы палегчыць будучае ўступленне Турцыі ў ЕС.

А на дэсерт правазнаўцам цікавы факт: у аснову Дамовы аб асацыяцыі лёг 217 артыкул Дамовы аб функцыянаванні ЕС.

Хоць некаторыя выступалі за выкарыстанне 8-га артыкула Дамовы аб ЕС, які прадугледжвае проста добрасуседскія адносіны.

Гэтыя артыкулы, падобныя з першага погляду, маюць рознае сімвалічнае значэнне. Калі б ЕС у якасці асновы для Дамовы з Украінай выкарыстаў бы 8 артыкул, то гэта сведчыла, што юрыдычна шлях для Украіны ў ЕС зачынены і ёй наканавана застацца проста добрым суседам.

Еўрапейскія памкненні ўкраінскага народа, подзвіг украінцаў на Майдане і цяжкая сітуацыя ў краіне не пакінулі еўрапейскіх бюракратаў абыякавымі, і яны вырашылі не расчароўваць украінскага народа і выбраць артыкул 217 у якасці юрыдычнай базы, каб даць Украіне надзею і веру ў мару, еўрапейскую мару.

ПаказацьСхаваць каментары
Вам спадабаецца
Выбары ў Расеі, чаму абмен палоннымі гэта добра і як там у Эстоніі?
Выбары ў Расеі, чаму абмен палоннымі гэта добра і як там у Эстоніі?
Размаўляем з каардынатарам штаба Навальнага ў Маскве пра выбары і разумнае галасаванне, згадваем Маска і Лукашэнку, а таксама параўноўваем нас і суседзяў.
Павел Зерка (Еўрапейская рада па міжнародных дачыненнях) · 30 Ліпеня
Сем выклікаў для Урсулы фон дэр Ляен
Сем выклікаў для Урсулы фон дэр Ляен
Перад Урсулай фон дэр Ляен стаяць сем асноўных выклікаў. Ёй трэба вынайсці магічную формулу, каб сабраць палітычныя пазлы Еўрапейскага саюза.
Юлія Мядзвецкая · 16 Траўня
Што будзе з нашымі сацыяльнымі профілямі пасля смерці?
Што будзе з нашымі сацыяльнымі профілямі пасля смерці?
Тлумачым, як смерці змяняюць сацсеткі ды інтэрнэт-права.